MARTA ZIMNIAK-HAŁAJKO

przykład o nowych ruchach religijnych jako o religiach młodzieżowych16. Muszę jednak stwierdzić, że moje badania nie potwierdziły tej reguły - wiek uczestników jest zróżnicowany, a jego średnia jest różna w różnych ruchach.

Innego rodzaju działalność definicyjna opiera się na tworzeniu typologii; jako przykładem posłużę się tu typologią Vittaria Lenternariego17. Zakłada on, iż nowe ruchy religijne mają charakter synkretyczny i jako takie są reakcją na kontakt między-kulturowy. Dlatego też wyróżnia społeczno-religijne ruchy powstałe w epoce kolonialnej lub postkolonialnej (także ruchy biedoty), synkretyczne kulty charyzmatyczne orientalno-chrze-ścijańskie, ruchy religijne w kulturze ludowej społeczeństw przemysłowo rozwiniętych, kulty archaiczne i kulty parareligijne. I chociaż każda klasyfikacja może być wzbogacająca poznawczo, to pamiętać trzeba, iż „zróżnicowana i zmienna struktura nowych ruchów religijnych sprawia, że proponowane typologie są zbyt ogólne i nie wnoszą żadnej propozycji interpretacyjnej"18. Tak jest na przykład z podziałem na grupy orientalne i okcydentalne czy też afirmujące i odrzucające świat. Podziałów mogłoby być dowolnie dużo.

Zdarza się, iż nowe ruchy religijne włączane są do jeszcze szerszych struktur-nowych ruchów społecznych. Czyni tak na przykład Paweł Załęcki, przeciwstawiając nowe ruchy społeczne, charakteryzujące się wedle niego posiadaniem uniwersalnej zasady myślenia i działania przy słabym zainteresowaniu zmianami szerszej rzeczywistości społecznej - ruchom tradycyjnym, nastawionym na konkretne cele ekonomiczne, polityczne, narodowościowe. Trzeba jednak powiedzieć, że bywają ruchy nastawione na udział w zmienianiu rzeczywistości przez całkiem konkretne społeczne działania (najlepszym przykładem jest tu Ruch Zjednoczeniowy). Warto dodać, że Paweł Załęcki do nowych ruchów religij-