MARTA ZIMNIAK-H AŁAJKO

Toffler, dziś „najbardziej poszukiwanym supertowarem staje się zasada pozwalająca na uporządkowanie własnego życia. Zdobywamy ją poprzez przyjęcie określonego stylu"35, niekoniecznie poprzez sacrum.

Większość badaczy religijności zgodnych jest co do tego, iż sacrum nie znika z kultury, a jedynie zmienia swój charakter i sposoby uobecniania się. Daniel Bell w artykule o znamiennym tytule Powrót sacrum wymienia pięć sposobów reakcji na problemy tradycyjnie rozwiązywane przez religię: racjonalizm, estetyzm (poezja), egzystencjalizm, religie świeckie i religie polityczne (mesjanizm). Przyszłość religii widzi w świadomym powrocie do tradycji, do wzorów myślenia mityczno-mistycznych, przewiduje powstanie religii „mora-lizujących"36. Również Daniele Hervieu-Leger" zauważa powrót sacrum przedefiniowanego przez modernizm; sacrum dostrzega w poszukiwaniu bezpośredniego kontaktu z transcendencją (niekoniecznie poprzez religię), przenikaniu się dziedzin religijnych i niereligijnych w sztuce, polityce, ekonomii. Hervieu-Leger mówi o rozproszeniu sacrum spowodowanym fragmentaryzacją pamięci; przerwaniu ciągłości pamięci religijnej. Z jednej strony możemy bowiem obserwować powstawanie wyspecjalizowanych środowisk pamięci, z drugiej zaś zjawisko rozszerzenia i homogenizacji pamięci, która w ten sposób staje się pamięcią ponadkulturową38. Z pamięci religijnej czerpie się dziś wybiórczo, tworząc kompozycje brykolażowe i łączy się we wspólnoty braterstwa z wyboru, na przykład odwołując się do wyimaginowanego wspólnego przodka39. „Być religijnym w nowoczesności oznacza nie tyle mieć świadomość przynależności do tradycji, co chcieć do niej przynależeć"40. Thomas Luckmann z kolei spostrzega, iż prywatyzacja religii oznacza „utratę widzialności", przemieszczenie religii z instytucji pierwotnych na wtórne;