MARTA ZIMNIAK-HAŁAJKO

Obecne kierunki badań NRR

Prac poświęconych tematyce nowych ruchów religijnych jest stosunkowo dużo. Ich autorzy zajmują się zazwyczaj analizą zachowań uczestników grup kultowych - prowadzą badania psychologiczne47, szukają przyczyn akcesu do organizacji (tu przeważają ujęcia deprywacyjne i kontestacyjne48), przyglądają się mechanizmom konwersji49, specyfice wewnątrzgrupowej więzi50, przebiegowi procesu instytucjonalizacji51.

Prace te są niewątpliwie ciekawe i potrzebne, sama jednak zamierzam zaproponować tu odmienną perspektywę oglądu interesującej mnie rzeczywistości religijnej. Zadanie, które sobie postawiłam, da się sformułować prosto, nie jest jednak zbyt łatwe do wykonania. Chciałabym mianowicie opisać, w co wierzą i jak żyją członkowie neoreligijnych wspólnot, nie rozdzielając analizy doktryny od analizy praktyk, łącząc nieredukcjonistyczne podejście substancjalne z ujęciem funkcjonalnym. Swój przedmiot poznania określiłam jako dyskurs nowych ruchów religijnych (rozumienie tego pojęcia przedstawiam w podrozdziale metodologicznym). Rozróżnienie przedmiotu badania i przedmiotu poznania przyjmuję za Józefem Niżnikiem. Przedmiot badania definiuje on jako określony fragment rzeczywistości życia codziennego, wybierany w wyniku selekcji, przedmiot poznania zaś jako „jeden z możliwych aspektów owego fragmentu, wyodrębniony w rezultacie różnorodnych, skomplikowanych, w znacznej części nieświadomych determinant"52. Należy również pamiętać, iż „przedmiot poznania jest w znacznym stopniu tworzony dopiero w procesie poznania, a co za tym idzie metoda badawcza ma zasadniczy