Druga sprawa, ze względu na którą wybrałem Tajlandię jako przykład wprowadzający w problematykę niniejszej książki, to próba demokratyzacji podjęta po kryzysie 1997 r. Tutaj jednak trudności znów mają charakter nie tylko lokalny, jak przekonują zwolennicy podejścia kulturowego. Transformacji politycznej nie da się odseparować od procesów ekonomicznych, a więc oddzielić od takich problemów jak neokolonialne zależności ekonomiczne, globalizacja czy działania międzynarodowego kapitału. Zależność między społeczeństwem, polityką i ekonomią ma jednak, moim zdaniem, charakter wielowymiarowy i nie da się sprowadzić ani do prostego oddziaływania bazy na nadbudowę, jak chcieli ortodoskyjni marksiści, ani do jednokierunkowej zależności między kulturą a gospodarką, jak przekonują dzisiaj zwolennicy podejścia kulturowego. Neoliberalna ideologia stara się zamaskować pęknięcie świata, w którym żyjemy, i uprzywilejowaną pozycję Północy w globalnym podziale pracy. Jednak ekonomia nie tłumaczy wszystkiego. Powtarzana w nieskończość dyskusja marksowskiego eko-nomizmu z weberowskim kulturalizmem brzmi już dzisiaj jak zacięta płyta. Słuchając jej, nie przybliżamy się nawet o odrobinę do zrozumienia ani sytuacji, w jakiej się obecnie znajdujemy, ani historii, która nas do niej doprowadziła, ani tym bardziej możliwych dróg dalszego rozwoju.

Demokratyzację oraz proces ogólnej modernizacji społeczeństw spoza obszaru kultury zachodniej można również traktować jako objaw szerszego zjawiska – niebywałej ekspansji kultury zachodniej. Cywilizacja zachodnia zbudowała w okresie ostatnich pięciu wieków imperium niemające precedensu w znanej nam historii ludzkości. Edward W. Said, amerykański historyk, f lolog i teoretyk kultury podaje taką oto statystykę:

Około roku 1800 potęgi zachodnie utrzymywały of cjalnie kontrolę nad 55 procentami powierzchni Ziemi, z czego w rzeczywistości kontrolowały około 35 procent. W roku 1878 liczba ta wzrosła do 67 procent, co oznacza przyrost o około 83 tysięcy mil kwadratowych rocznie. Do roku 1914 wskaźnik ten urósł do 240 tysięcy mil kwadratowych; Europa sprawowała wtedy kontrolę – w postaci kolonii, protektoratów, prowincji zamorskich i innych struktur dominacji – nad 85 procentami powierzchni Ziemi36.

Ta imponująca hegemonia Zachodu nad resztą planety miała postać nie tylko polityczną czy ekonomiczną. Oznaczała również eksport wzorów kultury zachodniej. Obce społeczeństwa zaczęły przejmować od nas – na

36 E.W. Said, Kultura i imperializm, tłum. M. Turowski, http://www.uni.wroc.pl/~tu-rowski/said.htm. Jest to wykład wygłoszony na York University, Toronto 10.2.1993.