15

Już powierzchowny przegląd tych materiałów wskazuje ma ewidentny brak pewności siebie oraz nieistnienie poczucia tożsamości tej dyscypliny. Jest to szczególnie widoczne w działalności COMNP, który od samego początku do chwiii obecnej skupiał się w dużym stopniu na rozważaniach o funkcjach, zakresie i zadaniach nauk politycznych. Politolodzy z COMNP poświęcali dużo wysiłku wyjaśnieniu różnych podstawowych pojęć, ich definicjom etc. W tej dziedzinie, mimo że w wielu wypadkach wyważali otwarte drzwi, odnieśli chyba największe sukcesy. Wydaje się jednak, że poświęcili tym pracom zbyt dużo czasu i energii ze szkodą dla badań oraz że te teoretyczne rozważania nie doprowadziły ich do żadnego rodzaju wniosków ogólnych, nie wspominając o tworzeniu teorii. Odnosi się wrażenie, że czasem była to sztuka dla sztuki, jeśli nie ucieczka przed podejmowaniem trudnych i ryzykownych badań polskiej rzeczywistości.

Drugi wyraźnie rysujący się i wpływowy kierunek w polskich naukach politycznych nazwać można — za Markiem Ziółkowskim — „orientacją oficjalnie marksistowską". Polegała ona na wciąż na nowo podejmowanych analizach „różnych aspektów i subtelności teorii klasyków, (...) ciągłych abstrakcyjnych dyskusjach o pojęciach bazy, nadbudowy czy dialektyki. Pojawiające się w tym ujęciu kategorie dynamiki i konfliktu pełniły zwykle funkcję tradycyjnych ozdobników" . Większość tych prac nie wychodzi poza dogmatyczną wersję marksizmu-leninizmu. Nie wprowadzają one żadnych nowych pojęć i idei, uparcie nie zauważając istnienia neomarksizmu, teoretycznych wytworów eurokomunizmu i prac Habermasa. Co gorsza, autorzy praktycznie nigdy nie wykraczają poza prostą egzegezę klasycznych prac, ograniczając na ogół swoje artykuły do zwykłej prezentacji poglądów Marksa i Lenina na określony temat. Dokładniejsza analiza wykazuje, że polscy politolodzy bardzo mało uwagi poświęcali nawet pracom Marksa, koncentrując się prawie wyłącznie na egzegezie prac Lenina.

Trzecia grupa prac to quasi-tcoretyczne wystąpienia poświęcone różnym problemom ogólnym, takim jak demokracja socjalistyczna, dialektyka rozwoju społeczeństwa socjalistycznego, jedność partii jako podstawa integracji społeczeństwa socjalistycznego lub rady narodowe jako instytucje demokracji socjalistycznej. Choć tytuły mogłyby sugerować, że mamy do czynienia z pewnego rodzaju pracami teoretycznymi, to w rzeczywistości stanowią one zwykle specyficzną mieszaninę podejścia formalno-prawnego i sloganów ideologicznych, naładowaną apologią systemu, jego instytucji i wartości oraz aktualnej linii polityki partii i rządu. Mają zwykle charakter postulatywny, malujący rzeczywistość taką, jak być powinna, a nie taką, jak jest. Przy czym autorzy często mieszają oba te aspekty, zastępując słowo „powinna" słowem „jest".

Wreszcie spora prac z nauk politycznych zajmuje się rozmaitymi aspektami i problemami krajów kapitalistycznych, szczególnie Stanów Zjednoczonych i Niemiec Zachodnich. Grupa ta jest wewnętrznie zróżnicowana i byłoby niezwykle trudno dokonać jednoznacznej oceny jakości tych prac. Niektóre z nich spełniają wymagania rzetelnych opracowań naukowych, inne nie wykraczają poza uproszczone stereotypy i propagandowe oskarżenia. Wszystkie mają z reguły formy wąskich przyczynków zajmujących się określonymi problemami w sposób raczej fragmentaryczny.

M. Ziółkowski: Jak badać dynamikę i konflikt w spoieczeitstińe polskim ? „Studia Socjologiczne" 1985 nr 2, s. 7.