Wstęp

Jak wskazuje tytuł, referat ten ma dwoje bohaterów — nauki polityczne i socjologię. Podstawowa teza, którą spróbuję udowodnić, brzmi: najbardziej interesująca i cenna część nauk politycznych, rozumianych jako gałąź wiedzy, została stworzona w Polsce przez socjologów poza zinstytucjonalizowanymi naukami politycznymi.

W zasadzie stwierdzenie takie powinno prowadzić autora do omówienia różnic, linii podziałów i specyficznych zakresów obu dyscyplin. Jednakże nawet powierzchowny przegląd dyskusji na ten temat pozwala jasno stwierdzić, że jakakolwiek próba dokładnego określenia granicy pomiędzy tymi gałęziami nauk społecznych jest zawsze arbitralna i nie posuwa nas zbyt daleko. Zarówno wybitne prace naukowe, jak i cząstkowe badania ignorują granice ustalane przez innych, bardziej pedantycznych badaczy.

Jako socjolog skłonny jestem podzielać „imperialistyczny" punkt widzenia, wedle którego: „socjologia to uniwersalna nauka o życiu społecznym, uwzględniająca wszystkie aspekty stosunków społecznych. Innymi słowy socjologia wykazuje tendencje do traktowania wszystkich zjawisk społecznych jako swojej domeny (...) oraz do traktowania innych nauk społecznych jako pochodnych socjologii"1. W każdym razie dotyczy to z pewnością, jak się przekonamy, polskiej socjologii w jej relacji do nauk politycznych. Socjologia polityki oraz inne „upolitycznione" gałęzie tej wiedzy bez większych ograniczeń i zahamowań penetrują problemy klasyfikowane zazwyczaj jako polityczne.

W tym miejscu powinniśmy właściwie zadać sobie pytanie, co rozumiemy przez określenie „polityczny". Jednakże uczona dysputa na ten temat ma dla tego referatu znaczenie drugorzędne. Co ważne, to zrozumienie przymiotnika „polityczny" w praktyce społecznej i politycznej, a przede wszystkim uściślenie, co elita władzy i ideologia za polityczne uważa.

Referat na konferencji poświęconej badaniom porównawczym rozwoju nauk politycznych, która odbyła się w Cortonie (Włochy), 21-26 września 1987 r., pt. Political Science and Socjology: Dijferent Responses to the Polish Crisis. Z języka angielskiego przełożyła Lucyna Stetkiewicz.

R. E. Dowse, J. A. Hughes: Political Sociology. London-New York 1972, s. 4.