Pisanie wstępu do wydania zbioru prac Przyjaciela, wybitnego socjologa polityki, który odszedł niespodziewanie, w pełni sił twórczych, jest zajęciem szczególnym. Przygotowanie takiego wstępu nie może obejść się bez akcentów emocjonalnych, a przecież powinno głównie koncentrować się na kwestiach merytorycznych.

Spuścizna naukowa Jacka Tarkowskiego dotyczy głównie analizy funkcjonowania systemu (a zwłaszcza — systemu władzy), który upadł i w którego upadku Jacek Tarkowski miał swój wyraźny udział.

Polityka interesowała Go od ukończenia studiów; był nią zainteresowany zarówno jako uczony, jak i obywatel. Bycie obywatelem rozumiał w taki sposób, że termin ten należałoby właściwie pisać z dużej litery. Jako obywatel brał udział w działaniach politycznych z pobudek etycznych; zaś sama władza interesowała Go jedynie jako przedmiot studiów, a niejako instrument dominacji nad innymi. Dążył do tego, by świat społeczny był lepszy, bardziej przyjazny ludziom, a ludzie — bardziej przyjaźni wobec siebie. Bardzo silnie przeżył 1968 rok, i to zarówno Marzec, jak i Sierpień, kiedy komunistyczna władza zmusiła Wojsko Polskie do hańbiącego udziału w inwazji na Czechosłowację. Wówczas to wzbogacił swoją działalność twórczą o wątek literacki; był autorem Hradca Kralove, a także pierwszym tłumaczem ballad barda Praskiej Wiosny, Karela Kryla, które krążyły nagrane na taśmach magnetofonowych wśród wielkomiejskiej inteligencji.

Eksplozja „Solidarności" w 1980 roku zastała Go na rekonwalescencji po rozległym zawale serca. Nie odpoczywał zbyt długo i naturalnie dał się wciągnąć w wir wydarzeń politycznych i społecznych.

W nocy z 12 na 13 grudnia 1981 roku został aresztowany w Gdańsku, gdzie znalazł się jako doradca Komisji Krajowej „Solidarności". Po zwolnieniu podjął działalność w podziemiu. W „Tygodniku Mazowsze" regularnie uprawiał publicystykę polityczną (którą kontynuował po 1989 roku w „Gazecie Wyborczej"), był także autorem i współredaktorem podziemnego czasopisma „Poglądy". Nie zaniedbywał też pisarstwa naukowego (m.in. teksty z tego okresu znajdzie Czytelnik w niniejszym wydaniu). Przetłumaczył i opublikował w drugim obiegu (pod pseudonimem Michał Ankwicz) wybór tekstów z zachodniej politologii Władza i polityka. Antologia ta do dzisiaj znajduje się w lekturach studenckich.

W 1989 roku był członkiem zespołu, który projektował kampanię wyborczą „Solidarność", a później — po upadku komunizmu — silnie zaangażował się w odnowę polskich nauk politycznych. Uczestniczył w organizacji Instytutu Studiów Politycznych PAN, był jednym z założycieli i animatorów alternatywnego Polskiego Towarzystwa Studiów Politycznych, a zarazem pisał ważne teksty naukowe. I o tych tekstach chciałbym teraz kilka słów powiedzieć.