o stosunkach Litwy i Korony po Unii Lubelskiej Adolfas Śapoka25. W spuściźnie jego zachowały się również maszynowe kopie kilkunastu instrukcji sejmików Wielkiego Księstwa z lat 1788 i 179026. Potrzebę wydania laudów tych sejmików zauważyli podczas VI Zjazdu Historyków Polskich w Wilnie w 1935 r.: Władysław Konopczyński27 i - w powiązaniu z diariuszami sejmowymi -Jan Adamus28.

W XIX wieku nauka polska zbyt wiele uwagi sejmikom litewskim nie poświęciła. Wspomniał je wprawdzie Tadeusz Czacki w swoim podstawowym dziele O litewskich i polskich prawach29, uczynił to jednak bardzo pobieżnie. Odmiennie przedstawiał się stosunek badaczy rosyjskich do parlamentaryzmu państwa litewsko-ruskiego. Dziejom sejmików, choć na marginesie prac nad litewskimi sejmami, poświęcili fragmenty studiów Mikołaj Maksimiejko30 i Fiodor Leontowicz . Gruntowna monografia sejmu litewskiego do Unii Lubelskiej, pióra Matwieja Ljubawskiego, traktuje również o sejmikach pierwszej połowy XVI stulecia . Praca przynosi wiele cennego materiału, zwłaszcza na temat genezy tych zgromadzeń. Podstawowym opracowaniem ustroju i funkcjonowania sejmików litewskich jest wydane w 191 1 r. dzieło dorpackiego profesora Iwana Łappy o powiecie litewskim w drugiej połowie XVI stulecia. W rzeczywistości autor przekraczał zakreślone przez siebie ramy chronologiczne, zajmując się niekiedy nawet wiekiem XVIII. Praca jego, jak każde dzieło ludzkie, nie jest wolna od błędów, pozostaje jednak do dziś niezastąpionym kompendium na temat szlacheckich zgromadzeń tej epoki33. Wcześniejsza o dziesięć lat praca tego samego badacza o Litwie - od zawarcia Unii Lubelskiej do śmierci Stefana Batorego -pewne zagadnienia sejmikowe ujmuje nawet bardziej szczegółowo34 .

Historycy niepodległej Litwy samymi sejmikami nie zajmowali się. Widzieli je raczej w kontekście innych, badanych przez siebie instytucji. Augustinas Janu-laitis opracował, niestety omal wyłącznie na podstawie materiału normatywnego, monografię Trybunału Litewskiego. Zajął się w niej również ustrojem i funkcjonowaniem sejmiku deputackiego35.

A. Sapoka, Lietwa ir Lenkija po 1569 metą unijos, Kaunas 1938, s. 332-354 BLAN, F. 233-115, F. 233-125, F. 233-126.

kow 30 N. Maksimiejko, Sejmy litewsko-russkogo gospodarstwa do Linblinskoj unii 1569 g., Char-kow 1902 31 Leontowicz, Wiecza, sejmy i sejmiki w Welikom Kniażestwie Litowskom, „Żurnat Ministerstwa Narodnogo Prosweszczenija" 1910, nr 2, s. 233-274; 1910, nr 3, s. 38-61 32 M. Ljubawskij, Litowsko-russkij sejm.

33 I. I. Łappo, Wielikoje Kniażerstwo Litowskoje wo wtoroj polowinie XVI stoletija. Litowsko-russkij powiet i jego sejmik, Jurjew 1911 (dalej: I. I. Łappo, Wielikoje II).

34 I. I. Łappo, Wielikoje Kniażerstwo Litowskoje za wriemia ot zakliuczenija Liublinskoj Unii do smierti Stefana Batorija (1569-1586), S. Peterburg 1901 (dalej: I. 1. Łappo, Wielikoje I).

35 A. Janulaitis, Vyriausiasis Lietuvos Tribunolas XVI-XVIII amź., Kaunas 1927, s. 44-47.