Cel pracy

Celem pracy jest ukazanie ustroju i funkcjonowania przeciętnego sejmiku Wielkiego Księstwa Litewskiego od stworzenia sejmików w latach 1565-1566 aż po reformy Sejmu Wielkiego. Ideałem byłoby przedstawienie zarówno stanu prawnego, jak i praktyki - niejednokrotnie różniącej się, i to niemało, od przepisów Statutów i sejmowych konstytucji. Nie zawsze będzie to jednak, z powodu skąpych źródeł, możliwe.

Przykład sejmiku trockiego wybrano poprzez eliminację sejmików mniej -jak się wydawało - typowych. Nie mógł służyć jako exemplum litewskiej przeciętności sejmik wileński. Był to pierwszy - górny sejmik Wielkiego Księstwa. Na sejmie grodzieńskim 1568 roku szlachta wileńska wnosiła, aby całe województwo, nie zaś pojedyncze powiaty, mogło zbierać się w Wilnie dla bolszoj ozdoby i ucztiwosti togo wojewodstwa wilenskogo, stolicy jego milosti gospodar-skoje . Henryk Wisner uważa, że w epoce dwóch pierwszych Wazów eksponowanie sejmiku wileńskiego: wydaje się raczej przejawem chęci podkreślenia roli stolicy Wielkiego Księstwa niż jego istotnego znaczenia2. Istotnie, w świetle wyliczeń Jana Seredyki, w drugiej połowie panowania Zygmunta III pierwsze rody Księstwa (Radziwiłłowie, Sapiehowie) bardzo rzadko starały się o uzyskanie mandatu poselskiego z tego sejmiku3. Być może wybór w Brześciu lub Nowogródku był pewniejszy. Niemniej jednak sejmik wileński gromadził elitę polityczną Litwy i poselstwo wileńskie uchodziło za prestiżowe4. Również w XVIII stuleciu o funkcję poselską z Wilna toczono zacięte boje. Jeżeli alternata laski

RIB, t. XXX: Litowskaja Metrika, Jurjew 1914, kol. 494; też: M. Ljubawskij, Litowsko-russkijsejm, Moskwa 1900, s. 804.

H. Wisner, Sejmiki litewskie w czasach Zygmunta III i Wladyslawa IV. Konwokacja wileńska oraz sejmiki przedsejmowe i relacyjne, MHA III: 1989, s. 63.

J Seredyka, Poslowie wybrani na sejmy w latach 1611-1623, ZN WSP w Opolu, Historia • XXX: 1994, s. 114-115; idem, Parlamentarzyści drugiej polowv panowania Zygmunta III Wazy Opole 1989, s. 85-86. '

Świadczą o tym obawy Janusza Radziwiłła przed sejmikiem wileńskim w 1636 r., J. Dzię-gieewski, Radziwiłłowie poslami sejmów w czasach Władysława IV, MHA III: 1989, s. 30-31. W latach 1639-1643 tylko raz był on posłem z Wilna, zob. H. Wisner. Janusz Radziwiłł 1612-1655, Warszawa 2000. s. 67.