- ustrój i funkcjonowanie: sejmik trocki

sejmowego marszałka wypadała na Litwę - poseł wileński miał duże szanse na uzyskanie tej funkcji, jeśli nie - i tak zajmował wśród posłów litewskich miejsce szczególne5. Jeśli nie zachodziła sprzeczność interesów, wysłannicy innych powiatów litewskich podzielali stanowisko posłów wileńskich'. Jerzy Michalski ukazał mechanizm tego zjawiska podczas sejmików 1788 r.7 Na znaczenie sejmiku wileńskiego wskazał niedawno również Robertas Jurgaitis8. Z przyczyn finansowych miasta unikali, nie tak znów ubodzy, przedstawiciele magnaterii. Kasztelan żmudzki Aleksander Słuszka pisał w 1629 r. do Krzysztofa Radziwiłła: Cho-cia się strzegę w Wilnie pomieszkania, jak ognia, który consumit et devorat sub-stantias, jednak nie mogłem się ustrzec9. Omal pół wieku później podsędek trocki Jan Lasocki żalił się Bogusławowi Radziwiłłowi na koszty pobytu w Wilnie: w tak wielkiej drożyźnie na bruku10. Koszta utrzymania w stolicy wpływały więc - najpewniej - na sejmikową frekwencję i skład uczestników.

Inne sejmiki województwa wileńskiego również nie wchodziły w rachubę. Sejmik braslawski - przykładowo - był niezbyt liczny i peryferyjny". Również sejmik żmudzki nie nadawał się dla ukazania litewskiej przeciętności. Żmudź, mająca różne ustrojowe odrębności12, tylko jeden sejmik i stosunkowo liczną drobną szlachtę13 nie była bynajmniej reprezentatywna dla całego Wielkiego Księstwa.

Niektóre sejmiki województw litewskiej Rusi zachowały kompetencje wywodzące się jeszcze z dawnych tradycji dzielnicowych. Sejmiki: połocki i witebski miały więc, podobnie jak Żmudź, prawo przedstawiania monarsze własnego kandydata na wojewodę. Powikłane losy Smoleńszczyzny w XVII wieku spra-

Zob. H. Olszewski, Sejm Rzeczypospolitej epoki oligarchii 1652—1763. Prawo -praktyka -teoria - programy, Poznań 1966, s. 179.

6 Inaczej było na sejmiku trockim w grudniu 1594 r., wówczas sejmik ten zajął stanowisko odmienne od reszty sejmików Wielkiego Księstwa, zob. T. Kempa, Mikołaj Krzysztof Radziwiłł Sierotka, Warszawa 2000, s. 284. Jednak, podczas sejmu nadzwyczajnego 1672 r., poseł trocki podpisał akt konfederacji ad instar województwa wileńskiego, zob. A. Filipczak-Kocur, Konfederacja litewska na nadzwyczajnym sejmie w 1672 roku, [w:] Studia z dziejów państwu i prawa polskiego, V: 2000, s. 135. Również podczas sejmu 1710 r.: województwa trockiego posłowie conformes byłi z sobą, consonantes z województwem wileńskiem. zob. Diariusz Walnej Rady Warszawskiej z roku 1710, wyd. R. Mienicki, Wilno 1928, s. 98.

7 J. Michalski, Sejmiki poselskie 1788 r. (cz. II), PH LI: 1960, z. 2, s. 355, przyp. 147.

s R. Jurgaitis, Vilniaus miesto problemos Yilniaus seimelyje XVIII a., „Lietuvos AukStują Mokyklu Mokslo Darbai. Istorija" XXXVIII: 1998, s. 26-27.

9 AGAD, AR V nr 146 48, 13 sierpnia 1629 r.

10 AGAD, AR V nr 8232, Wilno 13 października 1667 r.

11' H. Lulewicz, Sąd ziemski braslawski w świetle zachowanych ksiąg ziemskich z lat 1603-1632, MHA X: 1999, s. 152.

12 G. Blaszczyk, Reformy administracyjne na Żmudzi w drugiej połowie XVIII wieku, CPH XXXVI: 1984, z. 2, s. 194-201".

13 G. Blaszczyk, Żmudź w XVII i XVIII wieku, zaludnienie i struktura społeczna, Poznań 1985, s. 56. Pełnią praw politycznych na Żmudzi cieszyła się tylko szlachta urzędnicza. Zauważył to, badając epokę batoriańską, L. Kieniewicz, Senat za Stefana Batorego, Warszawa 2000, s. 233.