NA PRZYKŁADZIE SEJMIKÓW TROCKICH

Należy zgodzić się z poglądem Adama Lityńskiego, iż sejmik stanowił jedną instytucję, natomiast - w zależności od celu zgromadzenia - przyjmował tylko różne nazwy . Stanowisko to podziela obecnie prawie cała literatura przedmiotu", przyjęto je również w akademickim podręczniku historii ustroju Polski3. Ostatnio wątpliwości zgłasza w tej materii Jolanta Choińska-Mika. Badając sejmiki mazowieckie epoki Wazów, zauważa, że tamtejsza praktyka dostarcza [...] przykładów na poparcie zarówno nowych sądów (tych więcej), Jak i tradycyjnych . W dokumentach sejmiku trockiego, zwłaszcza pochodzących z XVIII wieku, wyraźnie widać zmianę nazwy tego samego szlacheckiego zgromadzenia, które pełniąc dzień po dniu różne funkcje: wybierając deputatów, obsadzając wakujące urzędy powiatowe, uchwalając lokalne podatki i powołując poborców dla ich zebrania, codziennie przyjmowało różne nazwy. Dlatego też można przyjąć tezę o zasadniczej jedności sejmiku. Ze względu jednak na wielorakie funkcje występował on pod różnymi nazwami, które można zastosować podczas omawiania5.

Rola sejmików ulegała w ciągu dwóch i pół wieku przemianom. Pierwotnie powołano je w celu wyboru posłów i urzędników sądowych. Tym sposobem powstały sejmiki przedsejmowe (nierzadko określane w źródłach jako poselskie) oraz elekcyjne. Kompetencje tych ostatnich stopniowo obejmowały wybór nie tylko kandydatów na sędziego, podsędka i pisarza ziemskiego, ale również na podkomorzego, chorążego i - już znacznie później - marszałka powiatowego. Sejmiki deputackie, wybierające deputatów do Trybunału, zwano - od stałego terminu zjazdu: 2 lutego - sejmikami gromnicznym. Wcześniejsze od nich sejmiki, zwoływano celem wyboru posłów na sejm. Sejmiki relacyjne, na których mieli

A. Lityński, Szlachecki samorząd gospodarczy w Małopolsce (1606-1717), Katowice 1974, s. 34. Spełnianie przez jeden zjazd podwójnej funkcji zauważył już L. Łysiak, W sprawie wydawnictw akt sejmikowych. Uwagi na tle analizy tomu II Akt sejmikowych województwa krakowskiego, CPH IX: 1957, z. I, s. 267. Na konstatacji tej jednak poprzestał, ibidem, s. 269.

" S. Płaza, Sejmiki i zjazdy, s. 21; W. Kriegseisen, Sejmiki Rzeczypospolitej szlacheckiej, s. 16.

J. Bardach, M. Pietrzak, B. Leśnodorski, Historia ustroju i prawa polskiego. Warszawa 1993, s. 224.

J. Choińska-Mika, Sejmiki mazowieckie w dobie Wazów, Warszawa 1998, s. 15.

Wskazali tę możliwość: A. Lityński, Szlachecki samorząd, s. 32; S. Płaza, Sejmiki i zjazdy, s. 22.