◀


ukazały się w Polsce, dostarczają informacji zbyt skąpych. Informacja o podziałach i sojuszach organizacyjnych ruchu, o celach i bezpośrednich przyczynach akcji politycznych jest tłem koniecznym dla wydobycia kulturowych aspektów kontestacji, które wiązały się ściśle z aktywnością polityczną. Poświęcona analizie kulturowych aspektów kontestacji część II: „Zakwestionowanie kultury", jest prezentacją głównych tematów krytyki kultury traktowanej jako krzywe zwierciadło zniekształcające rzeczywistość lub jako ekran narzucający człowiekowi konieczność obcowania z cieniami, a nie z innymi ludźmi i realnym światem. Krytyczne analizy zastanej kultury i nowe koncepcje życia powstawały we wszystkich grupach, organizacjach czy nawet pojedynczych akcjach. Najwyraźniej jednak i w sposób najbardziej konsekwentny koncepcje te są wyrażone i realizowane przez te grupy ruchu, które świadomie obierały kulturę jako teren swego działania, a zarazem przedmiot ataków. Dlatego jako osobny problem przedstawiamy założenia ideowe tych grup, formy i cele ich działalności.

Kontestacja kultury ogarnia wszelkie możliwe jej obszary: naukę i formy przekazywania wiedzy, ideologie i światopoglądy, wzory i standardy zachowania, style życia, świat wartości uprzedmiotowionych; sztukę, literaturę, architekturę, nawet język. Chcemy przedstawić nie tyle treści tej krytyki — te są ogólnie znane — co jej uzasadnienia, gdyż w nich właśnie tkwią założenia nowej kultury. W chwili obecnej jej najbardziej widocznymi realizacjami są różne rodzaje życia we wspólnotach, muzyka i teatr. Tym formom komunikacji i ekspresji poświęcamy zatem najwięcej uwagi. Mimo uporczywych wysiłków „oczyszczenia płótna", by rozpocząć wszystko od nowa, kontestacja — jak wszystkie inne ruchy społeczne — nie tworzy własnych wartości w kulturowej próżni. Staraliśmy się pokazać, do jakich wątków krytyki społecznej i tradycji ideologicznej świadomie bądź nieświadomie nawiązują kontestatorzy, z jakich prądów literackich i artystycznych czerpią inspiracje.

Część III: „Ruch jako utopia realizowana" zawiera próbę konstrukcji nowej wizji człowieka i świata, jaka wyłania się z manifestów i programów działania kontestacyjnych grup i spontanicznych pojedynczych wypowiedzi, z koncepcji pisarzy, filozofów, bądź bezpośrednio zaangażowanych w ruchu, bądź do niego zbliżonych, z utrwalonych efektów dzia-

14


łalności artystycznej, takich jak teksty piosenek, wiersze, „sztuki" teatralne itp. W części tej powracamy do pytań postawionych we wstępie: czym jest kontestacja? Jakie jest społeczne i kulturowe znaczenie tego zjawiska? Jakie perspektywy dalszego rozwoju ma ruch, który w chwili obecnej utracił swą ekspansywność i zmienił tereny i kierunki działania?

Szczytowa fala nasilenia kontestacji przypada na lata 1967—1968. W tym okresie bunt młodzieży stał się przedmiotem żywego zainteresowania opinii publicznej. Ruch ten jednak zaczął się znacznie wcześniej i nie wszędzie narastał w jednakowym rytmie. Ożywienie polityczne młodzieży następuje w niektórych krajach już w końcu lat pięćdziesiątych (np. strajki okupacyjne na wydziale architektury w Turynie w 1957 roku, zamieszki na uniwersytecie w Madison w 1958 roku). Książka ta przedstawia wydarzenia lat 1964—1970. W roku 1964 doszło do pierwszego poważniejszego starcia studentów z władzami uniwersyteckimi i policją w Berkeley. Datę tę uważa się w Stanach Zjednoczonych za początek nowego ruchu młodzieży. Także w większości krajów Europy Zachodniej w tym właśnie okresie następuje wyraźny wzrost ożywienia politycznego w szkołach i uniwersytetach.

Nie będziemy się zajmować analizą i oceną kontestacji z punktu widzenia określonych partii politycznych i koncepcji światopoglądowych. Jest to temat wymagający badania obszernych i trudno dostępnych materiałów, innych niż te, które tu wykorzystaliśmy.

Przedstawiając założenia ideowe kontrkultury oraz treści kontestacyjnych utopii, odwołujemy się do poglądów Herberta Marcusego, cytujemy także Habermasa, nie podejmując jednak w tym miejscu polemiki z poglądami autorów. Analizy krytyczne prac Marcusego, obejmujące także innych przedstawicieli szkoły frankfurckiej, były publikowane w artykułach i książkach polskich autorów.4 Do nich więc odsyłamy czytelnika. Koncepcje Marcusego i innych socjologów zachodnich służyły nam jedynie jako egzemplifikac-

4 Jako najważniejsze można tu wymienić prace: J. Wiatr, Herbert Marcuse — filozof zagubionego radykalizmu, w tomie: Współczesny rewizjonizm a nauki społeczne, Warszawa 1970; J. Borgosz, Herbert Marcuse i filozofia trzeciej sity, Warszawa 1972; E. i F. Ryszkowie, Między utopią a zwątpieniem, Warszawa 1970.

15


Creative Commons License Prawa do treści książki "Drogi kontrkultury" posiada Aldona Jawłowska. Książka jest dostępna na licencji Uznanie autorstwa - Użycie niekomercyjne 3.0 Polska.

▶