◀


rze i dramaturgii i dzięki tej transmisji upowszechnił w pewnych kręgach jako „sposób bycia". Kontestacyjny światopogląd tworzy się anonimowo i zbiorowo. Sytuacja jest tu odwrotna. Z tych pozornie chaotycznych i niekohe-rentnych treści, najpierw realizowanych w życiu, potem uświadomionych i zwerbalizowanych, próbuje się odtworzyć uporządkowaną całość. Można by oczywiście w światopoglądzie tym odszukać określone inspiracje lub wymienić twórców, których poglądy oddziałały na hasła zbuntowanej młodzieży lub były z nimi zbieżne. Nie to jednak jest charakterystyczne, lecz to, co poza nie wykracza: odkrycie że rzeczywistość zupełnie nie pasuje do obrazów, jakie ukształtowała szkoła i system wychowania, nie funkcjonuje wedle praw, jakie miały regulować jej działanie. Jest to odkrycie podwójne: rozdźwięku między wartościami oficjalnymi, odświętnymi, a rzeczywiście realizowanymi, i pozorności wartości realizowanych — pieniądza, kariery, prestiżu itp. — jako niemożliwych do przyjęcia. Nie dlatego, że są sprzeczne z odświętnymi, lecz dlatego że ich osiągnięcie obraca się przeciw człowiekowi. Zakwestionowanie całości organizacji społeczno-ekonomicznej i kultury nie jest w jednakowym stopniu udziałem każdej grupy i każdej akcji włączonej w ruch młodzieży. Rozbijanie utrwalonych wyobrażeń o tym, co dobre i złe, prawdziwe i pozorne, a także próby rzeczywistej walki realizowały się poprzez ataki przeciw poszczególnym częściom systemu społecznego. „Jak zwykle, gdy rodzi się nowy ruch społeczny — pisze Touraine — żądania najbardziej szczegółowe i wizje najbardziej utopijne występują obok siebie lub mieszają ze sobą." 2

Na wspólne uderzenie w podstawy systemu składały się więc nie tylko ataki wymierzone świadomie w całokształt wartości i materialnych form istnienia społeczeństwa, lecz także w określone punkty, uznane za najważniejsze ze względu na sytuację kulturową, czy miejsce w strukturze społecznej grup podejmujących walkę. Takie grupy, skoncentrowane na dążeniu do wyraźnie sprecyzowanych i dość wąskich celów — jak np. Free Speech Move-ment, w pierwszej fazie swego działania były silnie osadzone w aktualnej rzeczywistości i nie proklamowały koniecz-

2 A. Touraine, Le mouvement de Mai ou le communisme utopique, Paris 1968, s. 279.

12


ności jej totalnej zmiany. Chociaż więc kontestacja dotyczy niemal że wszystkich dziedzin ludzkiej aktywności i jej zobiektywizowanych efektów, tylko niektóre nurty ruchu dążyły świadomie do ogarnięcia tej całości. Kontestacyjne grupy, stowarzyszenia i organizacje polityczne interesowały się zgodnie z własną sytuacją jakąś wybraną dziedziną życia społecznego bardziej niż innymi. Wewnątrz Ruchu3 uformowały się nurty różniące się stopniem koncentracji na określonych zagadnieniach i formach działania. Część grup i organizacji angażowała się przede wszystkim w walkę polityczną. Inni zakładali stowarzyszenia społeczno-charyta-tywne. Jeszcze inni szukali nowych form komunikacji między ludźmi i realizowali hasło utożsamienia sztuki i życia. Wiele grup zajmowało się głównie poszukiwaniem podstaw egzystencjalnych ludzkiego życia lub transcendentnych, po-zaczasowych wartości nadających sens istnieniu. Jednak podziały między tymi nurtami nie były ostre. Walkę polityczną często łączono z pracą społeczną (np. pomoc biednej ludności, akcje oświatowe itp.). Twórcy nowej muzyki zwracali się przeciw religii zinstytucjonalizowanej w imię własnych sposobów dążenia do jedności z Absolutem, rewolucyjne koncepcje społeczne wyprowadzano z egzystencjalnej sytuacji człowieka. Często następowało rozszerzenie działań i zainteresowań z jednej płaszczyzny na inne. Grupy, które ukonstytuowały się jako organizacje polityczne, stopniowo przeszły „na pozycje" kontestacji kultury. Mistycyzujący — nastawieni na realizację egzystencjalnych wartości — hipisi, w toku wydarzeń wyraźnie się upolitycznili. Spojrzenie na kontestację w USA i wybranych krajach Europy Zachodniej (Anglia, Francja, RFN, Holandia, Włochy) jako na ruch przebiegający jednocześnie na wszystkich tych płaszczyznach, wykraczający poza zastane struktury sensów i znaczeń, określa zawartość tej książki. Składa się ona z trzech części. Opisowo informacyjna część I: „Kontestacja aparatu przemocy — próba politycznego samookreśle-nia", ukazuje rozwój kontestacji na płaszczyźnie walki politycznej. Odtworzenie przebiegu i zasięgu ważniejszych wydarzeń oraz przedstawienie ich uczestników wydało się nam niezbędne, gdyż publikacje poświęcone tym sprawom, które

3 Nazwą Ruch bez żadnych przymiotników bardzo cząsto określają sami siebie kontestatorzy różnych ugrupowań i orientacji.

13


Creative Commons License Prawa do treści książki "Drogi kontrkultury" posiada Aldona Jawłowska. Książka jest dostępna na licencji Uznanie autorstwa - Użycie niekomercyjne 3.0 Polska.

▶