◀


6 Wstęp

nić i utrzymać kurs wymiany względem dolara na poziomie ustalonym ponad dziesięć lat wcześniej: 25 bahtów za dolara. Pomimo półtora-miesięcznej walki, która kosztowała Bank 30 mld dolarów4, krachu nie udało się powstrzymać. Bank Centralny został w końcu zmuszony do uwolnienia kursu bahta. Tajska waluta z dnia na dzień straciła 40% wartości. W efekcie ogłoszono natychmiastowe bankructwo szesnastu instytucji f nansowych, w tym kilku wielkich banków, które z powodu dewaluacji nie były w stanie utrzymać zobowiązań wobec zagranicznych partnerów.

Wydarzenia w Tajlandii wywołały serię poważnych problemów f nan-sowych w większości krajów Azji Wschodniej i Południowo-Wschodniej. Zagraniczny kapitał w panice wycofywał się z regionu. W ciągu miesiąca doszło do znacznej dewaluacji na Filipinach i w Indonezji. Malezja, Singapur i Korea Południowa przeznaczyły miliardy dolarów na obronę swoich walut. Giełda w Hongkongu straciła 10% wartości (czyli prawie 30 mld dolarów), w Japonii zbankrutowały między innymi takie f rmy jak Sanyo Securities (3 mld dolarów stracone w niespłaconych kredytach) oraz Hokkaido Takushoku Bank (jeden z dziesięciu największych japońskich banków)5. Jak podaje Lucian Pye, o ile w 1996 r. do Korei Południowej, Tajlandii, Malezji, Indonezji i Singapuru napłynęło 96 mld dolarów, o tyle w 1997 r. odpłynęło stamtąd 150 mld. P K B Indonezji per capita w ciągu tego roku spadł z 3 tys. dolarów do zaledwie 600. Pracę w Azji straciło około 10 mln ludzi6. Echo tych wydarzeń dotarło również do rynków międzynarodowych. 27 października 1997 r. na Wall Street indeks Dow Jones stracił 554 punkty, co stanowiło wtedy rekordowy dzienny spadek w jego historii i doprowadziło do chwilowego zawieszenia działania nowojorskiej giełdy7. Azja Południowo-Wschodnia pogrążyła się w głębokim kryzysie, którego skutki dają o sobie znać do dzisiaj. Tajlandia przez dwa kolejne lata notowała ujemny wzrost gospodarczy na

4 Zob. tamże, s. 101.

5 Zob. zestawienie T e Crash: Timeline of the Panic, „Frontline”, http://www.pbs. org/wgbh/pages/frontline/shows/crash/etc/cron.html.

6 Zob. L.W. Pye, „Wartości azjatyckie”: od efektu dynama do domina?, w: Kultura ma znaczenie. Jak wartości wpływają na rozwój społeczeństwa, red. L.E. Harrison, S.P. Huntington, tłum. S. Dymczyk, Poznań 2003, s. 363.

7 Zob. T e Crash, dz. cyt. Chodzi tu o spadek liczony w punktach, a nie w procentach.


Wstęp 7

poziomie kilku punktów. W 2004 r. wskaźnik wzrostu PKB w tym kraju wyniósł 6,1%.

Co spowodowało ten gigantyczny kryzys? Nie miał on pojedynczej i łatwej do wskazania przyczyny. Tajlandia jest krajem, po którym z wielu powodów można się spodziewać stabilnego i trwałego rozwoju. Jest położona w tropikalnej stref e intensywnej wegetacji, idealnej do rozwoju rolnictwa, zwłaszcza uprawy przypraw i owoców. Pomijając stosunkowo niewielkie problemy z mniejszością islamską na południu kraju, nie ma większych konf iktów wewnętrznych. Państwa ościenne nie stanowią zagrożenia dla istnienia i bezpieczeństwa Tajlandii, która nie była w ostatnich dekadach zaangażowana w konf ikt zbrojny ani jako of ara, ani jako agresor. Trwający od początku lat 80. intensywny wzrost gospodarczy przyniósł rozbudowę infrastruktury i spadek bezrobocia. Chociaż kraj ten jest jak na zachodnie standardy stosunkowo biedny (dochód narodowy na mieszkańca wynosi około 8 tys. dolarów8), w porównaniu z sąsiadami, takimi jak Birma, Laos czy Kambodża, zasługuje na miano zamożnego9. Ta-jowie są również narodem dobrze wykształconym, w którym odsetek analfabetyzmu to zaledwie 7%10. W momencie kryzysu ani w bezpośrednio poprzedzającym go okresie w regionie nie miały miejsca żadne poważne katastrofy, konf ikty, klęski naturalne itd. Nie było też w tym czasie znaczących zaburzeń na międzynarodowych rynkach f nansowych, którymi kryzys azjatycki miał dopiero wstrząsnąć. Co więc spowodowało zapaść?

Przez ostatnie 25 lat Tajlandia przeżywa okres intensywnego rozwoju gospodarczego, nie idzie on jednak w parze z głębszą transformacją społeczno-polityczną. Kraj ten teoretycznie posiada szereg nowoczesnych struktur instytucjonalnych, w życiu publicznym obowiązują jednak zasady wywodzące się z epoki feudalnej. Jedna z nich to patronaż – silne zależności typu klient-patron. Osoby położone niżej w hierarchii społecznej winne są położonym wyżej odpowiednią „opłatę”, w zamian za

8 Dane zaczerpnięte ze strony CIA: T e World Factbook, https://www.cia.gov/libra-ry/publications/the-world-factbook/geos/th.html#Econ.

9 Dla porównania PKB per capita Birmy wynosi 1,7 tys. dolarów, Laosu 1,9 tys. dolarów, a Kambodży 2 tys. dolarów. Zob. tamże.

10 Dane (z 1990 r.) z raportu UNESCO: World Education Report 2000, [b.m.], s. 30. Dla porównania w sąsiedniej Kambodży czytać i pisać umie zaledwie 70% społeczeństwa, zob. przygotowane przez Wydział Statystyczny ONZ Literacy Rates, Aged 15–24, Both Sexes, Per Cent (United Nations Statistics Division), http://millenniumindica-tors.un.org/unsd/mi/mi_series_results.asp?rowId=656.


Creative Commons License Prawa do treści książki "Ciesz się późny wnuku! Kolonializm, globalizacja i demokracja radykalna." posiada Jan Sowa. Książka jest dostępna na licencji Uznanie autorstwa - Na tych samych warunkach 3.0 Polska.

▶