10

internet jako nowe dobro wspólne › wprowadzenie ›

prawnych i ekonomii. Szczegółowo zaprezentowana została problematyka tzw. dóbr wspólnej puli. W wyniku przeprowadzonej analizy przedstawiono propozycję uporządkowania podstawowej terminologii, a także usystematyzowania najważniejszych problemów, którymi zajmują się nauki społeczne w odniesieniu do zagadnienia dóbr wspólnych. W rozdziale drugim zaprezentowano podstawowe założenia nowego instytucjonalizmu, ponieważ w pracy zastosowano przede wszystkim aparat teoretyczny i metodologiczny tego nurtu. Teorię nowego instytucjonalizmu charakteryzuje korzystanie z dorobku różnych nauk społecznych, szeroki horyzont i interdyscyplinarność spojrzenia – mieści się ona raczej na styku ekonomii, nauk politycznych, socjologii, prawa i antropologii. Trzeci rozdział poświęcony jest rozwojowi internetu. Sieć ta ma stosunkowo krótką historię, bo obejmującą niecałe pięćdziesiąt lat. Jednak w jej pierwszej fazie, zwłaszcza w latach 60. i 70. ubiegłego stulecia, ukształtowały się pewne zasady i reguły tworzące specyficzne dla internetu ramy instytucjonalne, które miały zasadniczy wpływ na kierunki rozwoju i funkcjonowanie internetu w dobie współczesnej. Dlatego też analiza historyczna ma nie tylko uzasadnienie chronologiczne, ale nawiązuje wprost do neoinstytucjonalnej metody analizy polegającej na śledzeniu splotu historycznych czynników, które doprowadziły w efekcie do ukształtowania takich a nie innych rozwiązań instytucjonalnych (ang. path dependence). Rozdział czwarty ma charakter empiryczny. Internet traktowany jest tu jako dobro będące swoistym konglomeratem różnych dóbr występujących w jego trzech warstwach: fizycznej, logicznej oraz treści. W pierwszej kolejności zidentyfikowano dobra internetowe w poszczególnych warstwach, a następnie poddano je kolejno szczegółowej analizie pod kątem występowania cech charakterystycznych dla dóbr wspólnych oraz reguł formalnych i nieformalnych tworzących ramy instytucjonalne dla tworzenia, wymiany i konsumpcji tego rodzaju dóbr. Ważną cechą tej analizy jest dynamiczne ujęcie przemian, którym podlega internet i dobra wchodzące w jego skład na skutek rosnącej popularności tego medium i jego postępującej komercjalizacji, a także działań i nacisków różnych aktorów instytucjonalnych. Szczególny nacisk został położony na analizę zasobów informacyjnych internetu, standardów i oprogramowania oraz sieci bezprzewodowych. Wyróżniono


11

tu zaangażowanych aktorów i przedstawiono ich stanowiska decydujące o działaniach podejmowanych na polu organizacyjnym internetu. Końcowy piąty rozdział zawiera podsumowanie i syntezę rozważań: prezentacji i systematyzacji dotychczasowego dorobku nauk społecznych dotyczącego problematyki dóbr wspólnych oraz empirycznej analizy szerokiej gamy dóbr występujących w przestrzeni internetu i poszukiwania ich wspólnotowego charakteru. Internet jest dobrem wspólnym nie tylko dlatego, że większość dóbr wchodzących w jego skład ma taki charakter – jako całość ma niewątpliwie wyraźne cechy dobra wspólnego. Jednocześnie w przypadku internetowych dóbr wspólnych występuje wiele specyficznych cech i właściwości funkcjonalnych, które nie pojawiały się w przypadku dóbr tradycyjnych, zwłaszcza zasobów naturalnych. Uwzględnienie tych dodatkowych atrybutów może stanowić istotne rozwinięcie dorobku teoretycznego w omawianej dziedzinie. W rozdziale piątym dokonano także oceny przydatności założeń koncepcyjnych i narzędzi badawczych nowego instytucjonalizmu do analizy zjawisk występujących w przestrzeni internetu, w tym zwłaszcza internetowych dóbr wspólnych. W tym kontekście wskazano na te najnowsze kierunki poszukiwań teoretycznych, formułowane w ramach różnych dyscyplin naukowych, które jakkolwiek nie mając jeszcze ostatecznego kształtu, mogą być pomocne dla objaśnienia procesów i zjawisk tam, gdzie podejście neoinstytucjonalne wydaje się niewystarczające. Chodzi tu zwłaszcza o koncepcje radykalnego przełomu technologicznego, koncepcje uzasadniające sens postulowania otwartego dostępu do internetowych dóbr wspólnych oraz objaśniające przeniesienie punktu ciężkości we wspólnym użytkowaniu dóbr z konsumpcji na szeroko rozumianą produkcję. Przeprowadzona analiza i płynące z niej wnioski pozwolą być może wpływać na działania praktyczne na różnych szczeblach i decyzje polityczne dotyczące funkcjonowania internetu, w szczególności w zakresie praw własności zasobów informacyjnych mających postać elektroniczną. Znajdujemy się bowiem w szczególnym okresie przełomu technologicznego, którego konsekwencji nie jesteśmy w stanie do końca przewidzieć, a szeroko dyskutowane alternatywne rozwiązania instytucjonalne mogą przesądzić o dynamice i kierunkach rozwoju cywilizacyjnego ludzkości.

› www .waip .com .pl ›


Creative Commons License Prawa do treści książki "Internet jako dobro wspólne" posiada Justyna Hofmokl. Książka jest dostępna na licencji Uznanie autorstwa - Użycie niekomercyjne - Na tych samych warunkach 3.0 Polska.