◀


8

internet jako nowe dobro wspólne › wprowadzenie ›

Na użytek nowych zasobów powstał termin „nowe dobra wspólne” (ang. new commons), określający dobra nowego rodzaju, które zachowały pewne cechy naturalnych dóbr wspólnych, ale jednocześnie mają wiele nowych właściwości. Wprowadzenie nowego pojęcia miało również na celu pokazanie, że dyskusja na temat gospodarowania dobrami wspólnymi może wykraczać poza tradycyjne problemy pasterzy czy rybaków borykających się z trudnościami gospodarowania wspólnymi dobrami. Niewątpliwie w grupie nowych dóbr wspólnych kluczową rolę odgrywają dobra informacyjne występujące w przestrzeni internetu (tzw. information commons). Wielu autorów wprost definiuje sam internet jako jedno wielkie dobro wspólne, podkreślając wyjątkowość tego medium i postulując wprowadzenie odpowiednich regulacji, które umożliwiałyby ochronę internetu przed zakusami sił dążących do prywatyzacji tej przestrzeni. Tak ujmowany internet staje się również potencjalnym „trzecim miejscem” – obszarem działań jednostek, w którym możliwe jest tworzenie wspólnot i budowanie kapitału społecznego w oderwaniu od ograniczeń obecnych w świecie rzeczywistym. W tym wypadku internet postrzegany jest jako kolejne narzędzie demokracji, które należy chronić na równi ze swobodą wypowiedzi i wolnością indywidualną. Podejmując sformułowany na wstępie problem, staram się odpowiedzieć na następujące, kluczowe pytania: ■ Jakie dobra wchodzące w skład internetu mają charakter dóbr wspólnych i do jakich kategorii dóbr wspólnych można je zaliczyć? ■ Czy internet jako całościowa struktura jest dobrem wspólnym w rozumieniu tradycyjnego dorobku teoretycznego nauk społecznych? ■ Na czym polega specyfika dóbr internetowych jako dóbr wspólnych? ■ Czy pojawienie się internetu dodaje nowe wymiary do tradycyjnej kategorii dobra wspólnego? ■ Jak dalece dorobek koncepcyjny oraz narzędzia badawcze neoinstytucjonalizmu są użyteczne dla interpretacji zjawisk występujących w obszarze internetu, a zwłaszcza jego wspólnotowego charakteru? Podstawę teoretyczną rozważań stanowi teoria nowego instytucjonalizmu, ze szczególnym uwzględnieniem analizy zarządzania dobrami


9

wspólnej puli. Wybór nowego instytucjonalizmu jako wyjściowej platformy badawczej wydaje się oczywisty, przynajmniej ze względu na tradycję oraz dotychczasowy dorobek przedstawicieli tego nurtu. Kluczowe założenie nowego instytucjonalizmu dotyczące wiodącej roli instytucji – norm formalnych i nieformalnych, tworzących określone ramy dla funkcjonowania jednostek i społeczeństw – ma istotne znaczenie dla analizy dóbr wspólnych. W ich przypadku bowiem szczególne cechy dóbr wspólnych wymagały zastosowania odmiennych rozwiązań, w tym zwłaszcza rozwiązań instytucjonalnych. Na gruncie neoinstytucjonalizmu zaś wykształcił się odrębny nurt badawczy zajmujący się problematyką szczególnej kategorii dóbr wspólnych – tzw. dóbr wspólnej puli (ang. common-pool resources – CPR). Jednakże dla interpretacji zjawisk związanych z rozwojem internetu konieczne było sięgnięcie do nowych poglądów i koncepcji teoretycznych, powstających na gruncie niejednokrotnie bardzo odległych od siebie dyscyplin naukowych (antropologia, prawo, informatyka, socjologia). Wielość znaczeń przypisywanych pojęciu „dobro wspólne” przez różne dyscypliny naukowe w odniesieniu do internetu może być wskazówką, że obecnie konieczne jest nowe i szersze spojrzenie na całą problematykę dóbr wspólnych, a także dopracowanie terminologii nowych dóbr wspólnych, w których ramach kluczową rolę odgrywają dobra internetowe. Książka jest efektem wieloletnich badań nad problematyką internetu, które rozpoczęłam w okresie studiów w Instytucie Socjologii Uniwersytetu Warszawskiego, gdzie pod kierunkiem dr. Piotra Chmielewskiego napisałam pracę magisterską na temat historii rozwoju internetu. Zainteresowania rozwijałam podczas studiów doktoranckich w Szkole Nauk Społecznych przy IFiS PAN. Książka ta powstała na podstawie rozprawy doktorskiej pod tym samym tytułem, obronionej w czerwcu 2008 roku w Instytucie Filozofii i Socjologii PAN. W tym miejscu chciałabym serdecznie podziękować profesorowi Andrzejowi Rychardowi, promotorowi pracy, za cenne wskazówki i wsparcie w trakcie prac nad rozprawą. Książka składa się z pięciu rozdziałów. Pierwszy z nich stanowi przygotowanie do analizy internetu jako dobra wspólnego. Przedstawia dotychczasowe definicje i sposoby opisywania pojęcia „dobro wspólne” w ujęciu historycznym w dorobku wybranych nauk społecznych, zwłaszcza nauk

› www .waip .com .pl ›


Creative Commons License Prawa do treści książki "Internet jako dobro wspólne" posiada Justyna Hofmokl. Książka jest dostępna na licencji Uznanie autorstwa - Użycie niekomercyjne - Na tych samych warunkach 3.0 Polska.

▶