Książka ta powstawała w ciągu ostatniej dekady, a ostateczny kształt przybrała podczas dłuższego pobytu w Stanach Zjednoczonych w latach 1989-1990. Pracę nad nią zakończyłam w październiku 1990, w późniejszym okresie ograniczając się do najniezbędniejszych, głównie bibliograficznych uzupełnień. Nie zdecydowałam się na żadne aktualizacje wiedząc, że i tak nie dogonię uciekającego czasu.

Praca dotycząca stosunku Polaków do czasu, podjęta podczas pobytu w Stanach Zjednoczonych, a więc w kraju o tak odmiennych zjawiskach czasowych, była doświadczeniem niesłychanie interesującym. Nieuchronna w tej sytuacji perspektywa porównawcza dostarczyła niewątpliwie mojej pracy dodatkowego wymiaru, wyostrzając spojrzenie na osobliwości tych dwu społeczeństw i kultur w dziedzinie będącej przedmiotem moich badań.

Niektóre szkice składające się na prezentowaną Czytelnikowi całość były dyskutowane w latach osiemdziesiątych na seminariach byłego Zakładu Badań nad Stylami Życia Instytutu Filozofii i Socjologii PAN i ich uczestnikom wdzięczna jestem za wszelkie, zwłaszcza krytyczne uwagi. Dziękuję również pierwszym Czytelnikom tej pracy, a przede wszystkim Mirosławie Marody, Aldonie Jawłowskiej i Marii Ofierskiej, które zadały sobie trud wnikliwej lektury maszynopisu. Ich opinie i komentarze były dla mnie cenną pomocą.

W powstaniu tej książki, jak i wszystkich moich prac, miał udział mój mąż, Jacek Tarkowski, który podzielał i rozumiał wybór czasu jako najważniejszego wątku mojej pracy. Jemu poświęcam to, co zrobiłam.

Elżbieta Tarkowska

Warszawa, w listopadzie 1991 roku

* * *

Do niniejszej pracy zostały włączone fragmenty trzech artykułów, opublikowanych w ciągu długiego okresu jej powstawania. Są to następujące teksty: (1) Zróżnicowanie stylów życia w Polsce: pokolenie i płeć, „Kultura i Społeczeństwo" 1985, R. XXIX, nr 2; (2) Niepewność przyszłości i dominacja orientacji prezentystycznej: dawne i nowe elementy stylów życia w Polsce, „Kultura i Społeczeństwo" 1987,R. XXXI, nr 3; (3) Mała grupa w nieprzyjaznym społeczeństwie, „Studia Socjologiczne" 1988, nr 4 (111).

7