realnego socjalizmu. Pierwszy z nich, przygotowany w 1979 roku jako referat na Fifth Round Table ofIPSA Research Committee on Comparative Study of Local Goveniment and Politics, ukazał się tylko w języku angielskim; dwa następne — w wydawnictwach niskonakładowych. Nie umiałabym określić, w jakim stopniu byłyby one wykorzystane w przygotowywanej książce; na pewno nie w całości. Konsekwentnie zdecydowałam się przytoczyć je w formie, w jakiej zostały opublikowane, choć dysponowałam maszynopi- sami niekiedy znacznie obszerniejszymi niż opublikowane teksty. Z drugiej strony teksty te zawierają pewne powtórzenia, co niestety należy wliczyć w koszty okoliczności, w ja- kich niniejsza książka zostaje oddana do rąk Czytelnika.

Artykuły te ukazują genezę i ewolucję zainteresowań Jacka Tarkowskiego problema- mi khentelizmu, o czym wcześniej wspomniałam. Warto pamiętać, że w latach 70. ba- dacz zjawisk politycznych mógł co najwyżej badać władzę lokalną, a i to nie zawsze bezkarnie . Było to —jak mówił mój mąż — „substytutem badań polityki na niedostęp- nych wyższych szczeblach systemu politycznego".

W części pierwszej niniejszej pracy, a więc w maszynopisie przygotowywmiym przez Autora z myślą o książce, Uikże musiałam podejmować pewne decyzje konstrukcyjne. Jakkolwiek Autor zostawił spis treści gotowych rozdziałów i plan całej pracy, do końca dokonywał różnych przesunięć i uzupełnień, dezaktualizujących wcześniejsze ustalenia. Nie zawsze mogłam ustalić, jaka była ostateczna koncepcja. Moje ingerencje dotyczą przede wszystkim umieszczenia w tekście fragmentów, najczęściej drobnych, które mia- ły być włączone w postaci bardziej rozwiniętej (jak np. klientelizm rzymski), do czego jednak nie doszło. O podejmowanych przeze mnie decyzjach dotyczących przede wszys- tkim lokalizacji danego fragmentu w tekście inf