za Judith Chubb, The Mafia and Politics, The Italian State Uncler Siege, „Western Societies Program Occasional Papers" No. 23, Ithaca, Cornell University, 1989).

„[...] To rzekłszy palma się owym bez ceny kielichem w głowę, aż kryształ rozprysnął się w setne okruchy, które z dźwiękiem upadły na podłogę, a skronie magnata [Lubomir- ski] krwią się oblały [...] Lecz nuncjusz papieski, nieświadom owego zwyczaju tłuczenia szkła o głowy, pochylił się do siedzącego obok księdza biskupa poznańskiego i rzekł: «DIa Boga! Zdumienie mnie ogarnia... Toż w skarbie waszym pustki, a za taki jeden kielich można by dwa słuszne regimenty wojska wystawić i utrzymać!»" (Henryk Sien- kiewicz, Potop, t. II, Warszawa: PWN, 1955, s. 486-487).

„ — Czy coś Pana zaskoczyło w świecie ludzi władzy? - Wciąż na nowo uświadamiam sobie, jak bardzo ważne są osobiste cechy polity- ków, ich wzajemne stosunki i animozje. Jak ogromną rolę polityczną mogą odegrać ich dobre i złe cechy charakteru, jakie piętno mogą odcisnąć na losach milionów łudzi..." (Vaclav Havel w wywiadzie dla Dany Emingerovej i Lubosza Beniaka, „Gazeta Wybor- cza" z dn. 14IX 1991 r.).

92)

„Czy człowiek z sercem może być ministrem?"

(Jacek Kuroń, Moja zupa, W;irszawa: Polska Oficyna Wydawnicza BGW, 1991, s.

WSTĘP

Wieloletnie doÅ›wiadczenie Polaków nauczyÅ‚o ich, że wszÄ™dzie, gdzie stykajÄ… siÄ™ ze Å›wiatem instytucji, niezwykle ważnÄ…, jeÅ›li nie kluczowÄ… rolÄ™ odgrywajÄ… „dojÅ›cia , „cho- dy", „plecy", „ukÅ‚ady", czy bardziej elegancko — znajomoÅ›ci, poparcia, protekcje i ko- neksje. Już sama mnogość tych okreÅ›leÅ„ sugeruje, że mamy do czynienia ze zjawiskiem powszechnym, bogatym w formy i zajmujÄ…cym ważne miejsce zarówno w praktyce ży- cia codziennego, jak i w Å›wiadomoÅ›ci spoÅ‚ecznej. Wszystkie te okreÅ›lenia majÄ… jeden wspólny mianownik — dotyczÄ… bezpoÅ›rednich, osobistycli kontaktów, których celem jest uzyskanie przez strony jakichÅ› korzyÅ›ci, a w których przynajmniej jedna strona wykorzystuje w tym celu role formalne peÅ‚nione w różnych instytucjach. W zwiÄ