„W całej historii zachodniej myśli politycznej walczą ze sobą dwie wizje społeczeństwa. Obie te wizje mają wyjaśnić odwieczny i prawdopodobnie wciąż ważny, najbardziej zagadkowy problem filozofii społecznej: jak to się dzieje, że społeczeństwa są zwarte, spoiste? Istnieje obejmująca wielu wybitnych myślicieli szkoła teoretyczna, według której porządek społeczny wynika z ogólnej wspólnoty wartości, z consensus om-niu czy volonté generale, która dominuje nad wszelkimi możliwymi czy rzeczywistymi różnicami poglądów czy interesów. Istnieje inna, równie wybitna szkoła teoretyczna, której przedstawiciele uważają, że spójność i porządek w społeczeństwie opierają się na sile i przemocy, na nadrzędności jednych i podległości drugich. W rzeczywistości wizje te jednak nie wykluczają się..."1.

W rozdziale tym chcę pokazać tradycje konfliktowej wizji świata. Nie będzie to analiza wszyst-tkich, wcześniejszych niż współczesne konfliktowe mo-

1 R. Dahrendorf, Class and Class Conflict in Industrial Society, London 1972 (1959), s. 157.

39