O projekcie

Celem projektu „Otwórz książkę" jest stworzenie cyfrowej kolekcji współczesnych książek naukowych, udostępnionych przez autorów. W jej skład wejdą przede wszystkim książki niedostępne już na rynku w wersji drukowanej, a mimo to posiadające wartość naukową i edukacyjną. Chcemy z pomocą nowych technologii zwiększyć dostępność publikacji naukowych. Ich niskie nakłady drukiem powodują, że z czasem korzysta się z nich rzadziej, niż to mogłoby i powinno mieć miejsce.

Do współpracy w projekcie zapraszamy samodzielnych pracowników naukowych, którzy posiadają prawa autorskie do opublikowanych przez siebie książek. Będą one udostępnione w internecie z poszanowaniem praw autorów i na zasadach przez nich określonych. W tym celu wykorzystamy między innymi system licencji Creative Commons, opartych na zasadzie „Pewne prawa zastrzeżone".

Projekt „Otwórz książkę" jest prowadzony przez Interdyscyplinarne Centrum Modelowania na Uniwersytecie Warszawskim (ICM UW), w ramach projektów Biblioteka Wirtualna Nauki oraz Creative Commons Polska

Honorowy patronat nad projektem objęła Polska Akademia Nauk, a partnerami instytucjonalnymi projektu są Biblioteka Narodowa (odpowiedzialna za digitalizację książek) oraz Muzeum Historii Polski.

Dlaczego warto udostępniać książki w internecie?

Barierą dla obiegu tekstów naukowych w Polsce są w dużej mierze ich niewielkie nakłady. Niedostępność niezbędnych pozycji jest przeszkodą w pracy zarówno naukowców, jak i uczących sięstudentów. Ich wersje cyfrowe pozwolą tanio i efektywnie zapewnić dużo szerszy dostęp do wiedzy. W szczególności dostęp do nich będą mogły również uzyskać osoby, które żyją z dala od ośrodków akademickich. Oddalone od bibliotek i księgarń, są one dziś często wykluczone z tradycyjnego obiegu wiedzy i informacji naukowych.

Na całym świecie powstają liczne inicjatywy mające na celu zwiększenie swobody dostępu i korzystania z wiedzy. Biblioteki dygitalizują swoje zbiory, a wiele instytucji naukowych opowiada się za ideą „Open Access" - zagwarantowania czytelnikom wolnego dostępu do czasopism naukowych. „Otwórz książkę" to realizacja idei Open Access w odniesieniu do książek naukowych wydawanych w Polsce.

Wiele polskich publikacji naukowych to utwory pierwotnie opublikowane w niewielkich nakładach, a dziśwystępujące w postaci pojedynczychegzemplarzy, dostępnych jedynie w niektórych bibliotekach naukowych. Część takich książek została przez to - mimo swojej wartości - zapomniana. Inne, choć stale wykorzystywane i popularne, są nie do zdobycia. Często jedynym funkcjonującym modelem dystrybucji tych publikacji jest nieautoryzowane powielanie tekstów poprzez skanowanie czy kserowanie.

Otwórzmy dostęp do wiedzy

Pragniemy zastąpić ten model systemem, w którym teksty będą dostępne powszechnie, ale zgodnie z woląich autorów i na zasadach przez nich wybranych.

Wielu autorów niepokoi udostępnianie tekstów w internecie, gdyż obawiają się nieautoryzowanego kopiowania bądź wręcz plagiatowania ich tekstów. Wychodzimy jednak z założenia, że zalety cyfryzacji dziełnaukowych wielokrotnie przewyższająpotencjalne zagrożenia - szczególnie, że podobne naruszenia są i tak nagminnie dokonywane wobec tych samych dzieł w postaci drukowanej. Łatwość weryfikacji, jaką umożliwia internet, może się raczej przyczynić do zmniejszenia skali naruszeń.

Wierzymy, że wydane przed laty drukiem książki mogąw postaci cyfrowej odżyćna nowo. Z pomocą internetu znikną ograniczenia wynikające z małych nakładów drukiem. Książki będą też dostępne w miejscach oddalonych od ośrodków i bibliotek akademickich. Z kolei dla autorów publikacja w sieci oznacza większą widoczność efektów ich pracy naukowej, co wpływa na wzrost cytowalności oraz reputacji.

Prawa autorskie

Udostępnienie publicznie książki w internecie wymaga pogodzenia interesu społecznego z interesami twórcy. Zależy nam, by to autor tytułu wybierałzasady, na jakich jego dzieło zostanie udostępnione w internecie.

System prawa autorskiego automatycznie zastrzega wszelkie prawa na rzecz autora, co chroni jego interesy, ale też utrudnia innym skorzystanie z utworu. Z tego powodu wykorzystujemy w projekcie licencje Creative Commons, w których zasadę „Wszelkie prawa zastrzeżone" zastąpiono regułą „Pewne prawa zastrzeżone". Autorom, którzy chcą zachować prawa komercyjne do utworu, oferujemy mechanizm prawny, dzięki któremu mogą zezwolić innym na niekomercyjne wykorzystanie utworu, jednocześnie zachowując prawa do wykorzystania komercyjnego. Jednocześnie wierzymy, że w przypadku niektórych utworów, pozostających od lat poza obiegiem komercyjnym, istnieją powody by uczynić z takich książek dobra wspólne, dostępne bez ograniczeń.

Autorzy udostępniający książki w naszym serwisie dysponują odpowiednimi prawami. W przypadku posiadania pełni praw do utworu, autor udostępnia książkę w naszej kolekcji na licencji Creative Commons. W niektórych wypadkach autor posiada jedynie prawo do wykorzystywania utworu na polu eksploatacji odpowiadającym internetowi. W takiej sytuacji wszelkie prawa do książki są nadal zastrzeżone, jednak jest ona otwarcie dostępna i może być wykorzystywana na zasadzie dozwolonego użytku.

Więcej informacji na temat kwestii prawnych.

Digitalizacja książek

Partnerem projektu „Otwórz książkę" jest Biblioteka Narodowa, która będzie odpowiedzialna za digitalizację książek do powstającej kolekcji. Współpraca z Biblioteką Narodową gwarantuje wysoką jakość skanów, tworzonych zgodnie z obowiązującymi standardami. Biblioteka będzie dodatkowo archiwizować wieczyście zdigitalizowane treści oraz udostępniać je w ogólnopolskiej bibliotece cyfrowej „Polona".

"Otwórz książkę" - od wersji papierowej do wersji cyfrowej

- Autor wyraża zgodę na publikację książki w serwisie "Otwórz książkę"

- Przedstawiciele projektu w konsultacji z prawnikiem i autorem ustalają status prawny utworu

- Książka zostaje zeskanowana i poddana i poddana procesowi OCR (Optical Character Recognition - ze skanów zostaje uzyskana tekstowa wersja książki)

- Wersja tekstowa zostaje poddana korekcie, w celu korekty błędów powstałych w procesie digitalizacji

- Dwie wersje książki (skany oraz wersja tekstowa) zostają skatalogowane i umieszczone w serwisie, na licencji wybranej przez autora

Kim jesteśmy

Interdyscyplinarne Centrum Modelowania Matematycznego i Komputerowego Uniwersytetu Warszawskiego od kilkunastu lat zajmuje się udostępnianiem treści naukowych w postaci cyfrowej. Prowadzona od 1995 roku ogólnopolska "Biblioteka Wirtualna Nauki" (BWN) udostępnia licencjonowane publikacje naukowe kilkuset instytucjom naukowym i badawczym. Od 2007 roku ICM popularyzuje i wdraża model Open Access - otwartego dostępu do wiedzy.

Creative Commons Polska, działające w ramach ICM UW, oferuje twórcom licencje, które pozwalają im zachować własne prawa i jednocześnie dzielić się swoją twórczością z innymi. Licencje Creative Commons działają na zasadzie "pewne prawa zastrzeżone" - granice dozwolonego użytku są szersze i wyraźniejsze w przypadku zasady "wszelkie prawa zastrzeżone".

W projekcie "Otwórz książkę"pracują następujące osoby:

dr Alek Tarkowski - Socjolog, pracuje w Interdyscyplinarnym Centrum Modelowania Matematycznego i Komputerowego (ICM) na Uniwersytecie Warszawskim. Koordynator (Public Lead) projektu Creative Commons od 2005 roku. Członek Zespołu doradców strategicznych przy Prezesie Rady Ministrów. Współorganizator konferencji i cyklu spotkań oraz współautor raportu Kultura 2.0, poświęconych przemianom kultury i mediów pod wpływem technologii cyfrowych. Współautor bloga Kultura 2.0, w latach 2006-2008 autor codziennych felietonów o nowej kulturze w Polskim Radiu Bis. Specjalizuje się w zagadnieniach związanych z nowymi mediami i technologiami oraz społecznymi i kulturowymi aspektami systemu własności intelektualnej.

Jakub Szprot - Doktorant w Szkole Nauk Społecznych IFiS PAN, pracuje w Interdyscyplinarnym Centrum Modelowania Matematycznego i Komputerowego (ICM) na Uniwersytecie Warszawskim. Koordynuje współpracę ICM UW z partnerami zewnętrznymi, która ma na celu pozyskiwanie polskich zasobów dla prowadzonej przez ICM Biblioteki Wirtualnej Nauki.

dr Justyna Hofmokl - Doktor socjologii, współpracuje z Interdyscyplinarnym Centrum Modelowana Matematycznego i Komputerowego (ICM) UW. Od 2005 współkoordynuje projekt Creative Commons Polska. Współorganizatorka konferencji oraz współautorka raportu Kultura 2.0, poświęconych przemianom kultury i mediów pod wpływem technologii cyfrowych. Autorka książki "Internet jako nowe dobro wspólne" oraz Bloga o Open Access propagującego otwarty dostęp do zasobów naukowych.

Krzysztof Siewicz - Prawnik w Kancelarii Prawnej Grynhoff Woźny Maliński. Od 2006 jest koordynatorem prawnym (Legal Lead) Creative Commons Polska. Doktorant Leiden University, Holandia, eLaw@Leiden. W pracy naukowej zajmuje się prawem własności intelektualnej i nowych technologii, ze szczególnym uwzględnieniem wolnego oprogramowania. Autor wielu publikacji poświęconych tej tematyce, a także autor bloga Prawo wolnego oprogramowania.