Rozwój demograficzny i gospodarczo-społeczny Warszawy w XVI i pierwszej połowie XVII w

Niektórzy badacze przyjmują, iż w pierwszej ćwierci XVI w. Starą Warszawę zamieszkiwało ok. 3600 osób, Nową zaś blisko 1100. Doliczając do tego ludność słabo jeszcze wykształconych przedmieść (ok. 800) otrzymaliśmy łącznie 5-5,5 tys. mieszkańców l. Z kolei W. Szaniawska szacuje ogólną liczbę warszawiaków zamieszkałych na tym terenie w drugiej połowie XVI w. na ok. 6 tys. osób; natomiast dla pierwszej połowy następnego stulecia dolicza się ich ok. 8 tys.2 Słuszne wydają się jednak uwagi M. Boguckiej krytycznie oceniające kryteria tych obliczeń (zbyt niski mnożnik na jeden dom, nieuwzględnienie przepływających przez miasto mas biedoty, wymykających się wszelkiej ewidencji, ograniczenie się jedynie do samego „jądra" tworzącej się w XVII w. metropolii Rzeczypospolitej, przyjęcie szosu jako głównej podstawy obliczeń — podatek ten, jak wiadomo, płacili przede wszystkim stali mieszkańcy, głównie obywatele3). Uwzględniwszy te zastrzeżenia, jak również rozszerzywszy pole obserwacji na jurydyki podmiejskie i takie miejscowości, jak Praga, Skaryszew i Nowe Leszno, M. Bogucka dochodzi dla końca pierwszej połowy XVII w. do liczby 25-30 tys. mieszkańców 4. Założenia te wydają się słuszne, zważywszy także na specyficzne,

1 E. Koczorowska-Pielińska, Rozwój rzemiosła piekarskiego w Warszawie, s. 40.

- W. Szaniawska, Mieszkańcy Warszawy, s. 131.

3 M. Boducka, Mieszczaństwo Warszawy, s. 395-396.

Ibidem, s. 396. Inaczej szacują liczbę ludności Warszawy w XVI i XVII w. m.in S. Dziewulski {Rozwój terytorialny miasta Warszawy w ciągu wieków (1230--1930), Warszawa 1934, s. 7), W. Korotyński (Ludność Warszawy [w:] Kalendarzyk polityczno-histoiyczny miasta stołecznego Warszawy na 1916 r., s. 442) i E. Szwan-kowski (Warszawa. Rozwój urbanistyczny i architektoniczny. Warszawa 1952, s. 38). Natomiast A. Kersten przyjmuje obliczenia W. Szaniawskiej. (Tenże, Warszawa kazimierzowska, s. 115-117).

31