doczekała się gruntownego przebadania problematyka reformy skarbowo-wojskowej, czeka na swego Nycza temat o projektach reform skarbowych i planach unowocześnienia gospodarki6.
Jeśli chodzi o literaturę zagraniczną, to pruscy historycy o stosunkach prusko-polskich piszą znacznie mniej, niż wyczytać by mogli w politycznej korespondencji Fryderyka II7, zaś praca Arnetha przez argumentum ex silentio świadczy, że w planowanych w Burgu przedsięwzięciach Polska jako partner w grę nie wchodziła 8. Najszerzej wykorzystano Sołowjewa 9, ponieważ Rosja była tym mocarstwem, które w decydującym stopniu wpływało na bieg wydarzeń w Polsce, a rzeczona praca zawiera o stosunkach polsko-rosyjskich mnóstwo informacji, tylko częściowo wyzyskanych przez naszych badaczy. Orientacja rosyjska Familii wzmacnia zasadność takiego ukierunkowania rozważań o sytuacji międzynarodowej Polski.
Dostępny w kraju materiał źródłowy jest ogromnie rozproszony. Wynika to przede wszystkim z faktu, że z politycznych archiwów przywódców Familii zachowały się jedynie szczątki10. Z nich szczególnie ważna jest korespondencja Michała Czartoryskiego z Jackiem Ogrodzkim z lat 1745-52 (B.Cz. 3429). W li-
6 M. Drozdowski, Budżet państwowy Rzeczypospolitej w świetle polskiej lite-ratury politycznej XVIII wieku, PH 1976, t. LXVII, z. 1, s. 15 - 37 interesujące nas lata zupełnie pomija; H. Krawczak, Sprawa aukcji wojska na sejmach za panowania Augusta III, „Studia i Materiały do Historii Wojskowości" 1961, t. VII, cz. 2, s. 3 - 42, wskutek zbyt powierzchownej analizy diariuszy sejmowych zaledwie dotknął problemu; J. Bieniarzówna, Projekty reform magnackich w polowie XVIII wieku, PH 1951, t. XLII, s. 304 - 330 omawia kwestię w oderwaniu od tła politycznego epoki. Wprowadzenie do całości problemu daje praca E. Rostworowskiego, Sprawa aukcji wojska na tle sytuacji politycznej przed Sejmem Czteroletnim, Warszawa 1957.
7 Najszerzej: J. G. Droysen, Geschichte der Preussischen Politik, t. V, cz. 1-4, Leipzig 1874 - 1886.
8 A. Arneth, Maria Theresia's erste Regierungsjahre, t. I - IV, Wien 1863 -- 1870.
9 Sołowjew, t. XX - XXIII. Literatura dotycząca stosunków międzynarodowych w połowie XVIII w. jest obfita. Ponieważ jednak jej podstawowe ustalenia weszły do podręczników, nie wydaje się potrzebne mnożenie przypisów i powoływanie monografii, chyba że jakaś kwestia Jest omawiana szerzej. Podręczniki, które służyły za podstawę budowania wizji ówczesnej Europy: E. Rostworowski, Historia powszechna. Wiek XVIII, Warszawa 1977; P. Muret, La prépondérence anglaise (1715 - 1763;, Paris 1937; The Old Regime 1713 -1763, red. J. O. Lindsay, Cambridge 1957.
10 O zniszczeniu archiwum politycznego Czartoryskich: K. Buczek, Z dziejów polskiej archiwistyki prywatnej, Studia historyczne ku czci Stanisława Kutrzeby, t. I, Kraków 1938, s. 41 - 85.
9
