52

Romana Ołuckiego, do tej świadomości rysowała się autorowi jako droga kolejnych odstępstw od martwej tradycji.

O zasadniczej wadze tego zagadnienia dla całokształ- tu twórczej działalności Brzozowskiego informują na- stępujące, przyjmowane tutaj, przesłanki interpre- tacji: Twórczość Brzozowskiego jest twórczością przede wszystkim z dziedziny teorii kultury, jedynie w tej perspektywie można ją scalić w przejrzystą i umoty- wowaną całość; centralnym problemem tej teorii z ko- lei jest wzajemna relacja socjologii kultury i filozofii. Socjologia kultury Brzozowskiego wspiera się na fun- damentalnym dla jego myśli przeświadczeniu o spo- łeczno-historycznym charakterze wszelkich form kul- tury; filozofia zaś wskazuje myśli takie zadanie, które budowę nowej, wyzwolonej z ograniczeń przeszłości kultury wiąże organicznie z pojawieniem się na scenie historycznej świadomego swej misji proletariatu12. Drogę myślową autora Kultury i życia od debiutu aż do ostatnich zapisów Pamiętnika można, w tym świe- tle, zinterpretować jako drogę do wypracowania prze- słanek takiej wizji kultury (ma ono miejsce w arty- kułach krytycznych z lat 1905—1907 13), a następnie jako analityczno-krytyczne ich rozbudowywanie w możliwie pełny teoretycznie i kompletny historycznie światopogląd. Z tego punktu widzenia waga pierwszej przemiany w twórczości Brzozowskiego, mającej miej- sce w 1903 roku, a dokumentowanej zarówno przez Wiry, jak i przez kampanię sienkiewiczowską, nie daje

mować lata 1840—1878, osnowę jej stanowić będzie kronika rodzin szlacheckich połączonych przez związki krwi, a przed- miot jej: to przekształcenie psychiki polskiego szlachcica na tle ogólnej europejskiej historii. Rok 48, 49, 63 stanowiłyby od- dzielne wielkie momenty zwrotne powieści".

i* Por. Rozdział VII: Rozum i rewolucja.

13 Tamże.

53