40

tzschego, znaczący rozrachunek z filozoficznym moder- "izmeim, Testament Cypriana Norwida, Życie i śmierć to twórczości Stanisława Wyspiańskiego. „To, co jest duszą filozofii — metodę, mam dziś w ręku. Wiem, że stoję na twardym gruncie prawdy" — pisze do Buberów 10 kwietnia 1907 roku35. Jest to okres cał- kowitej koncentracji na zagadnieniach filozoficznych i krytycznych, chociaż żadne z tych zagadnień nie jest oderwane od zagadnień jego własnego życia. Nie li- cząc innych okazjonalnych prac oraz idących w dzie- siątki projektów — w okresie od stycznia do kwietnia powstają cztery jego klasyczne teksty filozoficzne. Przynajmniej dwa z nich, Materializm dziejowy jako filozofia kultury oraz Powstawanie prawa, winny fi- gurować w każdej antologii myśli tej epoki. Lektury tego czasu to Machiavelli, Vico, Fichte, Hegel, Marks, Stirner, Sorel, Croce d jeszcze raz Sorel. Książka o Marksie, pierwotnie planowana dla Hasklera w Sta- nisławowie, miała bowiem zawierać obszerny „wstęp poświęcony historii filozofii historii". W liście do Bu- berów znajdujemy zagadkowe w kontekście pełnego intelektualnej energii okresu postscriptum: „Przeży- łem kilka tygodni bardzo ciężkich fizycznie i moral- nie. Fizycznie było to spowodowane przez różne do- legliwości, które mi zaciążyły, moralnie — przez abso- lutną nieprodukcyjność i niebywałą apatię i stępienie. To już minęło, zdaje się, dawno nie czułem się tak nędznie, jak przez ten czas" 36. Absolutna nieproduk- cyjność, niebywałe stępienie i apatia!? Stwierdzenie, że autor przeżył kilka tygodni bardzo ciężkich fizycz- nie i moralnie, wydaje się, po wyliczeniu wykonanych wówczas prac, zagadkowe. Nie jest jednak niezrozu-

M Listy, t. I. s. 324—325.

*• List z 27 kwietnia 1907 roku; tamże, t. I, s. 331.

41