W analizowanym tutaj tekście mamy do czynienia z taką sytuacją, w której ów ideowy dylemat socja- lizm—patriotyzm przybiera niezmiernie istotną dla struktury światopoglądowej przełomu wieków postać przeciwstawienia kultury — polityce. W istocie rze- czy bowiem zachodząca w nim konfrontacja „naro- dowego" i „ogólnoludzkiego" wzorów kulturowych tak jest przedstawiona, że ze wzorem narodowym wią- żą się wyłącznie działania polityczne, ze wzorem ogól- noludzkim zaś działania kulturalne. Główną rolę od- grywa w nim przecież przeciwstawienie patriotycznej „politykomanii" — „współczesnego rozwoju cywiliza- cji" i „współczesnych studiów dzieł literatury i sztu- ki". Autor zauważa, że postawa pierwsza określająca polskość przez przeciwstawienie niepolskości, uświę- cająca w konsekwencji zwrócony oa zewnątrz ajkt po- lityczny, prowadziła do nieuchronnie instrumentalne- go traktowania zadań kulturalnych. Miały one wów- czas o tyle tylko sens, o ile bezpośrednio służyły politycznemu przeciwstawieniu. Aktywność kultural-

31 S. Brzozowski: Filozofia romantyzmu polskiego. Rzym 1945, s. 13. Obecnie tekst ten znajduje się w Uzupełnieniach nowego wydania Kultury i życia. Zob. S. Brzozowski: Kultura i życie. Zagadnienia sztuki i twórczości. W walce o światopo- gląd. Warszawa 1973, s. 375. Wydanie to cytuję dalej jako Kultura i życie. Warto dodać, że w okresie najostrzejszych polemik politycznych lat 1905—1907 autor tej broszury pisze również artykuły polemizujące z endecką wizją Mickiewicza. Por. Antonina (sic!) Brzozowska: Wszechpolskie łgarstwo o Mi- ckiewiczu. „Przegląd Społeczny" 1906, nr 13 (Wolno sądzić, że tekst ten został podpisany imieniem żony, ponieważ ten numer „Przeglądu Społecznego" zawiera jeszcze dwie inne po- zycje pióra Brzozowskiego) oraz S. B.: Poszukiwaczom idei narodowe