Analizowany tu szczegółowo dokument nabiera w tej perspektywie sensu nie tylko osobistego, lecz również historycznego. Staje się on szczególnie wyrazistym (bo rozgrywającym się na granicy narodowej aposta- zji) miejscem artykulacji przeciwstawnych biegunów tego samego dylematu. Rzecz oczywista, autor tego

» Polemizując z książką Cywińskiego trzeba jej również oddać sprawiedliwość. Generalnie rzecz biorąc, zasadniczą silę tej książki stanowią konkretne analizy, zasadniczą jej sła- bość — schematy uogólniające. W niezmiernie złożonym ma- teriale historycznym, w którym graniczą i przenikają w siebie zjawiska z różnych porządków (politycznego, społecznego, kul- turalnego i literackiego), niebywale różnobarwne w swoim obliczu (socjalizm i modernizm, pozytywizm i nacjonalizm, tradycjonalizm katolicki i postępowy radykalizm), porusza się Cywiński, ilekroć o analizy konkretnych uwikłań chodzi, z wiel- ką historyczną intuicją i pisarską zręcznością. Podstawowe zaś pojęcia tej książki, zwłaszcza tytułowa metafora „niepokorni", nie tylko że źle są zdefiniowane, co już podnoszono, ale uogól- niające intencje autora przeczą nierzadko jego historycznej wnikliwości. I tak poszukując trwałych, godnych kontynuacji aspektów postawy „niepokornych" zalicza do nich traktowanie wolności i sprawiedliwości jako wartości nadrzędnych, spełnia- jące się w niekonformistycznym stosunku wobec rzeczywi- stości. Otóż historia prawdziwie „niepokornych", jeśli już po- zostać przy tej nazwie, związana jest prymarnie z nadaniem określonego społecznego sensu tym wartościom, o czym Cy- wiński pamięta analizując ethos socjalistyczny, a o czym za- pomina uogólniając swe spostrzeżenia. Klasowego — najpro- ściej mówiąc ■— sensu.

3 — S. Brzozowski...

33