Otwórz Książkę - Stanisław Brzozowski - kształtowanie myśli krytycznej

zani z Kwakiutlami, włączeni w obieg gospodarki to- warowej z jej główną konsekwencją, jaką jest po- dział społeczny, całkowicie uniemożliwiają ową izo- morficzną względem konfiguracji kultury konfigurację osobowości. To, że społeczeństwa współczesne, zwła- szcza społeczeństwa przechodzące procesy rewolucji społecznych i cywilizacyjnych, bliższe są temu dru- giemu przypadkowi, wydaje się pozostawać poza dy- skusją. Mamy w nich raczej do czynienia z procesami zderzania się, rozbijania i kształtowania swoistych, niekiedy dalece zindywidualizowanych wzorów kultu- rowych, niż z procesem systematycznej internalizacji jednorodnych wzorów zastanych. Nie oznacza to, rzecz jasna, że osobowość staje się tym samym swobodną autokreacją osobnika — jest ona również wynikiem internalizacji wzorów kulturowych we wszystkich wy- mienionych wyżej aspektach, tyle tylko że jest to in- ternalizacja różnych, nierzadko konfliktowych wzorów lub zgoła ich fragmentów. Powoduje ona w procesie kształtowania osobowości znaczną liczbę konfliktów wewnętrznych i konfliktów z otoczeniem.

Sporządzona powyżej konstrukcja pojęciowa, po- zwalająca zrozumieć osobowość jako fenomen spo- łeczny, musi być tedy nieustannie konfrontowana w empirycznym stosowaniu z faktycznym kształtem sytuacji społecznej. Sytuacja społeczna bowiem, czyli całokształt wchodzących za pośrednictwem jednostek i grup jednostek w interakcję z osobnikiem wzorów kulturowych, może się składać i najczęściej się składa z wzorów najróżniejszych bądź tylko ich fragmentów. Fragmentem wzoru kulturowego nazywam oderwa- ny od jego systemu aspekt — na przykład tyl- ko kategoryzację poznawczą, tylko sy nibo lizać ję emo- cjonalną lub tylko normę moralną. Przy czym mo- żliwe są takie sytuacje, w których każdy z tych aspektów pochodzi z innego systemu i uprzednio speł-