18

nie tłumaczą fragmentu, na którym skupił swoją uwagę Haecker, cytując go nieomal in extenso. Frag- ment ten Brzozowski konsekwentnie we wszystkich swoich wyjaśnieniach przemilcza — wie bowiem, musi to wiedzieć, że nie daje się on tłumaczyć ani mło- dzieńczą naiwnością, ani też zwłaszcza szantażem władz śledczych i przymusową sytuacją18. Jak zau- ważono, w innej podobnej sprawie (Mochnackiego) można człowieka zmusić do tego, żeby pisał, ale nie można zmusić go, aby pisał dobrze. Otóż fragment ten napisany jest znacząco, demonstruje w zaczątku wszystkie zalety pióra sławnego potem polemisty; w jego dziełach zebranych, gdyby wydawano je bez hipokryzji, winien figurować jako pierwszy, najwcze- śniejszy tekst publicystyczno-eseistyczny. Posłuchaj- my jednej z jego części: „według moich obserwacji, na rozwój umysłowy studenta decydująco wpływa lektura w gimnazjalnym sensie zakazana, to jest lek- tura książek przez władze szkolne zabronionych. Po- nieważ chodziłem do jednego z tutejszych [lubelskie- go] gimnazjum zaledwo do klasy V, nie umiem nic powiedzieć o tym, co czytają tutejsi gimnaziści. Lecz, sądząc wedle rezultatów, domyślam się, że najbardziej są czytywane rozmaite t.z. «patriotyczne» wydawni- ctwa, książki a szczególniej broszurki. W gimnazjum Niemirowskim, które ukończyłem, w obiegu między kolegami były głównie dzieła takich pisarzy, jak Bie- liński, Dobrolubow, Pisariew, Michajłowskij, Buckie,

18 Zob. Listy..., t. I. List otwarty, z 15 listopada 1906, s. 234— —240, komentarz, s. 240—246; List Do Redakcji „Naprzodu", z 17 listopada 1906 i komentarz, s. 246—249; List Do Wydziału Bratniej Pomocy Słuchaczów Politechniki Lwowskiej, z 17 li- stopada 1906 i komentarz, s. 249—258; List Do Wydziału Brat- niej Pomocy Słuchaczów Politechniki Lwowskiej, po 19 listo- pada 1906, s. 258—259; List Do Redakcji „Naprzodu", z 22 listo- pada 1906, z komentarzem, s. 259—276.

â– i>

19