14

dziwnego faktu: zbrodnia może wywoływać cudowne skutki, szatan przemawia językiem aniołów, oszust jest apostołem rzetelności. O głupi oszuście! obłąkany szatanie!" — pisał w tej broszurze Karol Irzykow- ski n. A Ostap Ortwin dodawał: „Wszelka krytyczna i na drobiazgowej analizie oparta, wszelka syntetycz- nie współczująca znajomość duszy ludzkiej uniemo- żliwia wprost wiarę w to oskarżenie. [...] Niewin- ność jest tu założenie m"12. Problem został tedy postawiony, jak to podkreśliliśmy, w płaszczyź- nie psychologii — i wybory wartościujące stały się jednoznaczne: psychologiczna tożsamość Brzozowskie- go oznaczała jego niewinność, .^rozdwojenie osobowo- ści", skłonność do „wzywania się w różne role", fra- pująca potem Dawida i Krzywickiego, pociągała za sobą jeśli nie przekonanie o winie, to co najmniej o zasadności oskarżenia. Haeoker swoją broszurą skom- plikował tę nazbyt schematyczną sytuację i trzeba powiedzieć, że tego mimowiednego znaczenia jego pamfletu nie rozumiano bardzo długo13. Przejął bo- wiem „metodologię" Irzykowskiego i Ortwina, uży- wając jej zarazem w celach przeciwnych intencjom obrońców. Poddając szczególnego rodzaju analizie Płomienie — usiłował dowieść psychicznej tożsamo- ści autora tej powieści i domniemanych raportów pro- wokatora. Z braku takich raportów, bo choć wielu o nich mówiło i wielu miało je widzieć, to jednak nikt

11 Tamże, s. 17.

12 Tamże, s. 27—28 i 31.

13 Konsekwentny i stanowczy w obronie Brzozowskiego jego gimnazjalny kolega, prof. Witold Klinger, w opublikowanej po śmierci autora Płomieni broszurze: Stanisław Brzozowski jako człowiek (Kraków 1912, s. 24), zastosował osłabioną już przez Haeckera linię argumentacji: „Poza tą zewnętrzną tożsamością osoby listy Brzozowskiego wykazują również niezaprzeczoną tożsamość psychiki" (tamże, s. 10). Zeznania z 1898 roku uzna- wał „za grzech lekkomyślności czasów studenckich".

15