Haecker pośrednio, lecz celowo chciał stworzyć prze- ciwwagę dla broszury Irzykowskiego i Ortwina: Le- miesz i szpada przed sądem publicznym8. Nieprawdo- podobne oskarżenie Brzozowskiego o szpiegostwo, które z powodu jakichś nie rozpoznanych ostatecznie wzglę- dów politycznych, znalazło nie tylko poparcie, ale i samorzutną inicjatywę niektórych partii socjalisty-

8 K. Irzykowski i O. Ortwin: Lemiesz i szpada przed sądem publicznym. W sprawie Stanisława Brzozowskiego. Lwów 1908, s. 47. Kolejność publikacji jest następująca: 25 kwietnia 1908 roku „Czerwony Sztandar", organ SDKPiL, publikuje spis agen- tów ochrany, w którym znajduje się m. in. nazwisko Brzo- zowskiego. W następnych dniach różne inne pisma polskie po- wtarzają ten spis lub jego fragmenty, koncentrując uwagę na autorze Kultury i życia. Między innymi, z datą 27 kwietnia powtarza tę informację znane z kampanii przeciw Brzozow- skiemu w okresie wykładów lwowskich „Słowo Polskie". Wy- cinek „Słowa Polskiego" z artykułem Zdemaskowanie szpiega przesłany do Florencji przez Rafała Bubera powiadamia o ca- łej sprawie Brzozowskiego. 1 maja, w numerze 120, powtarza notę „Czerwonego Sztandaru" krakowski „Naprzód" z mini- malnym własnym komentarzem. 5 maja (nr 124) ukazuje się w tym piśmie artykuł wstępny Szpieg, który, zasadniczo, mo- żna uznać za początek kampanii politycznej w tej sprawie. Z datą 5 maja Brzozowski publikuje jako ulotkę (nie prze- drukowała jej prasa) swoje pierwsze Oświadczenie, w którym ustosunkowuje się do informacji zawartych w „Czerwonym Sztandarze". 8 maja lwowski „Głos" w artykule Stanisław Brzozowski dokonał podobnej co „Naprzód" analizy sylwetki pisarza. 16 maja Brzozowski pisze dwa listy, do Obwodowego Komitetu PPSD we Lwowie i Komitetu Wykonawczego PPSD, z żądaniem zwołania sądu. 23 maja podobne listy przesyła krytyk do Zarządu Głównego SDKPiL i do Komitetu Zagra- nicznego PPS-Frakcja Rewolucyjna. Około 8 czerwca Brzo- zowski publikuje kolejne oświadczenie (przedrukowane przez „Nową Reformę" i „Kulturę") informujące opinię, że domaga się sądu. W połowie lipca ukazuje się broszura Irzykowskiego i Ortwina, z którą Brzozowski nieco wcześniej zapoznał się w korekcie. 22 lipca 1908 roku PPSD wystąpiła listownie do innych partii socjalistycznych z propozycją zwołania sądu. Formalne zawiadomienie o sądzie KW PPSD wystosował

12

cznych, wywołało w prasie, opinii, a potem w


w broszu- rach i książkach falę spekulacji psychologicznych. Owa »zagadka psychologiczna", którą po raz pierwszy po- stawił „Naprzód" w opublikowanym 5 maja 1908 roku artykule Szpieg, frapowała 'wszystkich zainteresowa- nych 9. Mniej w kampanii propagandowej, i to po obu

2 września, oznaczając jego pierwszy termin na 16 września. U września już wiadomo, że termin ten z powodu odmowy SDKPiL i PPS-Lewicy nie zostanie dotrzymany. W począt- kach października wiadomo, że nastąpi dalsza zwłoka z powo- du odmowy przyjazdu Bakaja do Krakowa. 30 X1908 roku w numerze 300 „Naprzodu" ukazuje się pierwszy odcinek „Pło- mieni" Stanisława Brzozowskiego — Emila Haeckera, wydru- kowanych następnie w początkach lutego 1909 roku jako bro- szura: Rzecz o „Płomieniach" St. Brzozowskiego.

9 „Naprzód" pisał: „Brzozowski był fanatycznym głosicielem marksowskiego światopoglądu, jako najwyższej syntezy ducha, z której starał się rozwinąć filozofię, ujmującą w jednolitą całość bieg świata, tłumaczącą wszystkie zjawiska dziejów przyrody i ludzkości... A było to w jego pismach takie pło- mienne, tak subiektywne, robiło wrażenie tak żywiołowej szcze- rości, tak namiętnego ukochania idei!... I któż by pomyślał, że ta sama ręka tym samym stylem, z zastosowaniem tej sa- mej metody naukowej — pisała raporty szpiegowskie dla car- skiej policji, tłumacząc żandarmom rosyjskim socjologicznie, ze stanowiska teorii materialistycznego pojmowania dziejów prze- jawy walki rewolucyjnej i działalność partyj socjalistycznych... [...] Gdzie klucz do zrozumienia tej ohydy? Jak wytłuma- czymy sobie tak potworne zjawiska? [...] Jak sobie wytłuma- czyć psychologię takiego znikczemnienia?" [...] „Naprzód" 5 ma- ja 1908, nr 124. Artykuł ten załączony do akt sądu obywatel- skiego przedrukował Emil Bobrowski: Sprawa Stanisława Brzo- zowskiego. Akta sądu obywatelskiego. „Droga" 1935, nr 1. Obszerne fragmenty Listy, t. I, s. 499—501. Podobnie lwowski „Głos": „I oto zagadka wewnętrznej istoty tego niepośledniego szpiega. Jak ją rozwiązać, jak odgadnąć? Jak wytłumaczyć, co pchnęło tego człowieka w najpodlejszą służbę? Mógł być — pisze «Słowo Polskie» — chlubą narodu. Mógł nią być, mógł stać na jednym z pierwszych miejsc naszego społeczeństwa. A jednak ten człowiek, który umiał tak artystycznie improwi- zować życie, a z drugiej strony odkrywać tego życia biegi

13


Creative Commons License Prawa do treści książki "Stanisław Brzozowski - kształtowanie myśli krytycznej" posiada Andrzej Mencwel. Książka jest dostępna na licencji Uznanie autorstwa - Użycie niekomercyjne 3.0 Polska.