"... nawet tak abstrakcyjne pojęcia, jak pojęcia czasu i przestrzeni, znajdują się w każdym momencie swojej historii w ścisłym związku z odpowiadającą im organizacją społeczną".
E. Durkheim, M. Mauss, O niektórych pierwotnych formach klasyfikacji
"Czas w magii i religii nie jest czystą ilością..."
H. Hubert, Etude sommaire...
"Niewiele jest czynników, które by tak silnie charakteryzowały istotę kultury, jak pojmowanie czasu".
A. Guriewicz, Kategorie kultury średniowiecznej
WPROWADZENIE: CZAS W SPOŁECZEŃSTWIE: TEMAT ZNANY I NIEZNANY
O popularności tematu czasu
Przedmiotem pracy, najogólniej określając, jest czas rozumiany jako zjawisko społeczne i kulturowe. Interesujący mnie temat stanowi fragment tak chętnie dziś podejmowanej przez nauką, publicystykę, literaturę, sztukę - problematyki związanej z czasem, problematyki stanowiącej
1
"ważny element kultury umysłowej naszego wieku" . Zagadnienie czasu, na przestrzeni wieków fascynujące myślicieli o bardzo różnych zainteresowaniach, poszukujących "klucza do zrozumienia wielu zagadkowych
aspektów ludzkiej myśli i działania" - by posłużyć się sformułowaniem 2
Brandona - i dziś okazuje się interesujące, a nawet szczególnie aktualne.
i
W. V o i s <5, Ruch chronozoficzny w Polsce i za granicą, "Ruch Filozoficzny", 1974, t. XXXII, nr 4, s. 260. Ładnie o dominacji, wadze i cenie czasu w naszej epoce pisze A. Guriewicz w pracy Kategorie kultury średniowiecznej, Warszawa 1976, s. 29 i n. 2
S. G. F. Brandon, History, Time and Deity. A Historical and Comparative Study of the Conception ot Time in Religious Thought an i Practice, New York 1965, s. V.