ateńskiego”. Stworzona przez niego pierwsza ateńska konstytucja była próbą złagodzenia wcześniejszych praw Drakona i stworzeniem systemu pośredniego pomiędzy arystokracją, oligarchią i demokracją. Zmniejszył uprawnienia tradycyjnych instytucji arystokratycznych, takich jak areopag i Rada Archontów, zwiększył natomiast demokratycznych, w tym głównie sądów. Za jego najważniejsze osiągnięcie uważa się jednak powołanie Rady Czterystu (później zreformowanej przez Klejstenesa w Radę Pięciuset). Jak twierdzą dzisiejsi komentatorzy, jest to „pierwsza świadoma, precyzyjna i dająca się ściśle określić w czasie polityczna innowacja w historii Europy”14. Miała ogromne znaczenie, ponieważ po raz pierwszy wprowadzała „trzecią siłę” – obdarzoną władzą instytucję pośrednią między arystokratyczną elitą oraz całą resztą zwyczajnych obywateli.

Do nowej Rady uprzywilejowany dostęp mieli bogaci i dlatego stworzony przez Solona ustrój nazywa się dzisiaj raczej timokracją niż demokracją. Pojawienie się trzeciej siły puściło jednak w ruch maszynę reform, które do ostatecznych konsekwencji doprowadził prawie wiek później Klejstenes. Nowy porządek polityczny nie powstał więc nagle, ale rodził się stopniowo poprzez szereg rozłożonych w czasie zmian. Nie zmienia to faktu, że reformy, zarówno Solona, jak i Klejstenesa, miały charakter zerwania, tworząc zdecydowanie nową tradycję. Solon podzielił Ateń-czyków na cztery nowe klasy społeczne, natomiast Klejstenes wprowadził zmiany w strukturze administracyjnej, tworząc nowe plemiona i fyle. He-rodot, komentując ten ruch, twierdzi, że Klejstenesowi nie chodziło wcale o oddanie władzy w ręce ludu, ale o osłabienie tradycyjnej arystokracji, z którą toczył walkę o przejęcie steru rządów po okresie wojen i chaosu. Jego reformy miały cel głównie militarny: w razie konf iktu ułatwić szybką mobilizację dużej grupy obywateli. Nie jest też wykluczone, że został zainspirowany formami organizacji społecznej, które pojawiały się już w historii ludzkości. Polis z demokratycznym ustrojem istniały prawdopodobnie wcześniej w Mezopotamii15. Klejstenes miał więc motywację pragmatyczną, ale to właśnie jest interesujące: demokracja odniosła w Grecji wielki sukces, ponieważ okazała się bardzo sprawną i efektywną formą organizacji społeczeństwa.

14 S. Hornblower, Creation and Development of Democratic Institutuions in Ancient Greece, w: Democracy, dz. cyt. s. 5.

15 Zob. D. Held, Democracy: From City-states to Cosmopolitan Order?, w: Prospects for Democracy, red. tenże, „Political Studies” 1992, vol. XL (Special Issue), s. 12.